«Της Φωτιάς και της Ερημιάς». Όπως λέμε;

Της χαράς και της λύπης. Του πολέμου και της εγκατάλειψης. Του πάθους και της μοναξιάς.

Η συγγραφή ιστορικών μυθιστορημάτων ήταν μια συνειδητοποιημένη επιλογή ή απόρροια της βαθιάς γνώσης της ιστορίας;

Την ιστορία την έχω σπουδάσει στο πανεπιστήμιο, αλλά είναι και χόμπι μου. Το παρελθόν διαποτίζει το παρόν και εν πολλοίς προοικονομεί το μέλλον.

Η Μαντώ Μαυρογένους θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως η πρώτη Ελληνίδα φεμινίστρια;

Σίγουρα. Ήταν η γυναίκα που τόλμησε να δοθεί ανενδοίαστα στα πιστεύω της, στον έρωτά της και στην επανάσταση. Και πλήρωσε τις επιλογές της ακριβά.

Σας επηρέασε η νουβέλα του Ζηνουβιέ για την ηρωίδα;

Όχι. Την διάβασα αφού είχα ολοκληρώσει την έρευνά μου και τη βρήκα ωραιοποιημένη, με πολύ ρομαντικά και υπερβολικά στοιχεία.
Επίπλαστη.

Διακρίνατε κάποια εσκεμμένη πρόθεση παρουσίας του επίπλαστου;

Όχι. Θεωρώ ότι οφείλεται στον ρομαντισμό της εποχής, τον ακραίο φιλελληνισμό του συγγραφέα και την απόστασή του από την πραγματικότητα.

Προηγήθηκε ωστόσο και η κατά Σπύρο Μελά εκδοχή της δράσης της Μαυρογένους. Τι το νέο προσφέρει το δικό σας έργο;

Ο Μελάς καλύπτει μια δεκαετία περίπου της δράσης της ηρωίδας. Το της «Φωτιάς και της Ερημιάς» καλύπτει την περίοδο από την επανάσταση του 1770  (ορλωφικά) μέχρι  το 1838 ( βασιλεία Όθωνος), δηλαδή 68 χρόνια. Πέραν αυτού αποκαλύπτoνται και οι σκοτεινές πλευρές του αγώνα.

Σε κάποιο σημείο ο αναγνώστης απομυθοποιεί κάποιους ήρωες και το απελευθερωτικό ιδεώδες…

Πιστεύω πως πρέπει να θεωρούμε «εθνικό ό,τι είναι αληθινό» και η εκτεταμένη έρευνα μου νομίζω πως προσεγγίζει ικανοποιητικά την αλήθεια. Δε χάνουμε τίποτε με το να βλέπουμε και την άλλη όψη των πραγμάτων, αντίθετα κερδίζουμε σε αυτογνωσία και κατανόηση της ανθρώπινης φύσης, γερά θεμέλια, κατά την γνώμη μου, εξέλιξης.

Ο δρόμος της έρευνας ήταν μακρύς;

Μακρύς, ελικοειδής και λαβυρινθώδης. Έπρεπε να ζυγίζω και να κρίνω τη δράση των εμπλεκομένων προσώπων για να πάρω θέση. Χρειάστηκαν παραπάνω από τρία χρόνια για να ολοκληρωθεί αυτή η προσπάθεια.

Εσάς σας βοήθησε να νιώσετε περισσότερο «Ελληνίδα» αυτό το «ταξίδι» στην ιστορία;

Περισσότερο συνειδητοποιημένη Ελληνίδα. Μια Ελληνίδα που γνωρίζει και όσα δε διδάχτηκε.

Υπήρξαν φορές που θελήσατε να αποφύγετε την αναφορά κάποιων γεγονότων που θα «χαστούκιζαν» την εθνική μας περηφάνια;

Όχι. Προσπάθησα να κοιτάξω με καθαρό μάτι τα γεγονότα και κυρίως να ανακαλύψω τα κρυμμένα ελατήρια που κινούσαν τα πρόσωπα επηρεάζοντας έτσι και την τροπή των γεγονότων.

«Τέτοια ράτσα είμαστε οι Έλληνες. Πιστεύουμε στα θαύματα και τα θαύματα μας βρίσκουν» γράφετε κάπου. Ποια θαύματα μας βρήκαν κατά τη γνώμη σας;

Το πρώτο ήταν η απελευθέρωσή μας μετά από αιώνες σκλαβιάς και η δημιουργία εθνικού κράτους. Τολμήσαμε, πρώτοι εμείς από όλους τους Βαλκάνιους και πετύχαμε με μια τρέλα θεοτική.

Το θαύμα μας βρήκε; Δεν το διεκδικήσαμε;

Τα θαύματα συμβαίνουν σε αυτούς που πιστεύουν πως τα αξίζουν. Η πίστη κινητοποιεί τη δράση.

Τι σημαίνει για σας συγγραφέας;

Ο άνθρωπος που ηρεμεί μόνο όταν συνεχίζει να γράφει.

Ήταν σημαντικό εχέγγυο για την πορεία σας η βράβευσή σας από την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών;

Ήταν μια ικανοποίηση, αλλά οπωσδήποτε θα συνέχιζα και δίχως βραβείο. Άλλωστε η καλύτερη βράβευση είναι η ανταπόκριση των αναγνωστών.

Αν υποθέσουμε ότι κάθε βιβλίο σας είναι ένα μέρος του εαυτού σας. Τι αντιπροσωπεύουν για εσάς τα προηγούμενά σας;

Ο «Άγης», ο «Κλεομένης», αλλά και η ηρωίδα μου στο «Δύο στον Καθρέφτη» προσπαθούν να αντισταθούν στη φθορά και στο συμβιβασμό. Κάπως έτσι, στο μέτρο του δυνατού, πορεύομαι κι εγώ στη ζωή μου. Στο «Άλλο» δίνεται μια άλλη πρόταση ζωής, όπως την ονειρεύομαι.

«Όσοι ξανοίγονται στις θάλασσες των ονείρων συχνά τσακίζονται στα βράχια της διάψευσης» εσείς το γράφετε αυτό. Το θεωρείται μοιραίο;

Τα όνειρα είναι συχνά επικίνδυνα, αλλά ωστόσο απαραίτητα. Για να γίνει ένα βήμα χρειάζονται όραμα και θυσίες.

Θα ήταν υπερβολή να σας ρωτήσω ποιο είναι το δικό σας όνειρο;

Το επόμενο βιβλίο μου να είναι πάντα καλύτερο από το προηγούμενο.

Τι είναι αυτό που σας οδήγησε να ασχοληθείτε με τη συγγραφή;

Γράφω από παιδάκι του Δημοτικού. Ποιήματα, παραμυθάκια. Και διάβαζα πολύ. Τις ιστορίες που διάβαζα τις συνέχιζα με τη φαντασία μου στο κρεβάτι, πριν αποκοιμηθώ. Σωστό σίριαλ. Γι’ αυτό  ανυπομονούσα  να έρθει η ώρα του ύπνου. Για τη συνέχεια που δεν ήξερα ακόμη. Από νύχτα σε νύχτα αυτό γινόταν. Δεν υπήρχε και τηλεόραση τότε. Στην τρίτη τάξη του γυμνασίου επιχείρησα το πρώτο μου μυθιστόρημα με ηρωίδα τον εαυτό μου, στην ιδανική, κατά τη γνώμη μου,  εκδοχή του.  Δεν το τελείωσα ποτέ… Είναι κομμάτι της ζωής μου το γράψιμο.

Υπάρχει λόγος που έχετε εστιάσει στη συγγραφή μυθιστορημάτων;

Το μυθιστόρημα σε ταξιδεύει, χάνεσαι μέσα σε αυτό. Το θεωρώ πιο ενδιαφέρον από τα άλλα λογοτεχνικά είδη, γιατί μπορώ να επεκταθώ σε πολλά επίπεδα. Είναι άλλωστε και το αγαπημένο μου αναγνωστικό είδος.

Το 1997 εκδώσατε και ένα παιδικό μυθιστόρημα, «το πιο Όμορφο Ταξίδι»

Το είχα γράψει αποκλειστικά για τον μικρό μου τότε γιο και τους φίλους του. Ξεχάστηκε μετά σε ένα συρτάρι για αρκετά χρόνια, μέχρι που μια φίλη μου το διάβασε και με παρακίνησε να το υποβάλω στον διαγωνισμό της «Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς», όπου και πήρε το πρώτο βραβείο.

Ίσως σας είναι δύσκολο να ξεχωρίσετε ένα από τα βιβλία σας, αλλά φαντάζομαι πως υπάρχει κάποιο με ιδιαίτερη σημασία για εσάς. Ποιο είναι αυτό;

Για μένα είναι όλα ιδιαίτερα. Μπορώ να πω όμως πως το αγαπημένο μου κάθε φορά είναι το τελευταίο. Γιατί το βιώνω για ένα μεγάλο διάστημα και με κυριεύει μέχρι να έρθει το επόμενο.

Τι είναι αυτό που σας ευαισθητοποιεί και σας εμπνέει ώστε να γράφετε;

Ο αγώνας του ανθρώπου για να ζει ελεύθερος με την πιο πλατειά έννοια, δηλαδή μη προδίδοντας τα βαθιά πιστεύω του, είτε πρόκειται για ιστορικές μορφές «ΑΓΗΣ», «ΚΛΕΟΜΕΝΗΣ», «ΜΑΝΤΩ ΜΑΥΡΟΓΕΝΟΥΣ» είτε για σύγχρονους ανθρώπους. Για παράδειγμα, στο βιβλίο μου “Δύο στον Καθρέφτη» με κινητοποίησεto το δημοσίευμα του τύπου για μια γυναίκας –εισαγγελέα που θέλησε να αποκαλύψει τη διαφθορά συγκεκριμένου χώρου και βρέθηκε απειλούμενη και κατηγορούμενη.

Πόσο απήχηση έχει στο αναγνωστικό κοινό το ιστορικό μυθιστόρημα;

Είναι πολύ ευχάριστο ότι το τελευταία χρόνια το είδος γνωρίζει άνθιση. Φαίνεται ότι ο κόσμος έχει αρχίσει να ζητά την ιστορική αυτογνωσία. Ίσως βρίσκει στο παρελθόν, με την προοπτική που δίνει η χρονική απόσταση, πιο ολοκληρωμένες και ενδιαφέρουσες μορφές και καταστάσεις, ενώ η σύγχρονη πραγματικότητα φαίνεται κατακερματισμένη και μονότονη.

Το Μάη του 2003 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις « Κέδρος» το ιστορικό μυθιστόρημα «Βίος και Πολιτεία του Γερακάρη Λιμπεράκη» , εμπνευσμένο από τη δυναμική και αμφιλεγόμενη μορφή του Μανιάτη Γερακάρη ( 17^ος αιώνας). Το βιβλίο, που συγκίνησε Μανιάτες και μη, κυκλοφορεί ήδη σε β΄ έκδοση.

Σύμφωνα με το βιογραφικό σας, κ. Μαυροκεφάλου, δεν κατάγεστε από τη Μάνη. Πώς λοιπόν αποφασίσατε να γράψετε αυτό το βιβλίο;

Αυτή την ερώτηση μου την κάνουν συχνά. Το βιβλίο γεννήθηκε από έρωτα, κ Κοτσωνή. Έρωτα για τη Μάνη. Πώς αλλιώς να ονομάσω τον θαυμασμό, το δέος, την αγαλλίαση που με κυρίεψαν όταν πρωτοεπισκέφτηκα τη Μάνη; Και δεν ήταν κάτι περαστικό αυτή η γοητεία. Επέμενε. Γινόταν όλο και πιο έντονη.

Να υποθέσω ότι κάποιος Μανιάτης σας έκανε λόγο για τον Γερακάρη Λιμπεράκη;

Όχι. Τον συνάντησα αυτοπροσώπως…

Εννοείτε ίσως κάτι μεταφυσικό;

Τον συνάντησα τυχαία μέσα σε ιστορικά βιβλία, ενώ έκανα έρευνα για το προηγούμενο μυθιστόρημά μου, «της Φωτιάς και της Ερημιάς». Εντυπωσιάστηκα από την προσωπικότητα, τη ζωή του. Τι δεν υπήρξε! Εκδικητής, πειρατής, κωπηλάτης σε γαλέρα, μπέης της Μάνης, ιππότης της Βενετίας, κατάδικος. Μυθιστορηματική ζωή. Αδάμαστη. Η μορφή του Γερακάρη έδεσε με τη Μάνη. Έτσι άρχισε να κυοφορείται το βιβλίο…

Μπήκατε στο πετσί της Μάνης και του Γερακάρη. Πώς το καταφέρατε;

Χαίρομαι που αυτό το λέτε εσείς, ένας Μανιάτης, κ. Κοτσωνή. Ερεύνησα και μελέτησα εκτεταμένα ό,τι είχε γραφτεί από Μανιάτες και άλλους για τη Μάνη και τον ήρωά μου. Τα μανιάτικα μοιρολόγια και παραμύθια υπήρξαν πολύτιμη πηγή. Ήταν και τα ταξίδια στη Μέσα Μάνη, πάντα εκτός τουριστικής σεζόν, η βοήθεια από φίλους Μανιάτες.. Αλλά όλα αυτά χρειάστηκαν μια εσωτερική επεξεργασία για να τα κάνω δικά μου, να μπω στο πετσί τους. Κι ακόμη πιο βαθιά τολμώ να πω. Στο μεδούλι τους…

Και τι βρήκατε στο μεδούλι;

Το φιλότιμο. Την αίσθηση της τιμής. Την αίσθηση του χρέους. Αδύνατο να υπάρξει ο Μανιάτης αν δεν είχε το μέτωπο καθαρό. Αυτή η στάση νομίζω συνοψίζεται στο στιχούργημα : «Εμείς γιατί μαλώνουμε; Όλο για την τιμή μας. Ξοδιάζουμε το πράμα μας. Πάει και η ζωή μας».

Και ο Γερακάρης; Τι είναι για σας ο Γερακάρης Λιμπεράκης;

Γέννημα και θρέμμα μιας εποχής σκληρής και ταραγμένης, ένας άνθρωπος με φοβερές ικανότητες, φιλοδοξίες κι αντοχές που δεν το βάζει ποτέ κάτω.

Κατηγορήθηκε ως προδότης από μια μερίδα ιστορικών, επειδή συνεργάστηκε για ένα διάστημα με τους Τούρκους, όταν αυτοί πολεμούσαν με τους Βενετούς. Ποια είναι η δική σας θέση;

Οι κατηγορίες θα έστεκαν, αν οι Βενετοί ήταν ελευθερωτές. Ήταν όμως κατακτητές. Και το απέδειξαν. Είναι λάθος να βλέπουμε το παρελθόν μέσα από σύγχρονη οπτική γωνία. Άλλωστε η συνεργασία με τους Τούρκους απέβλεπε στο να γίνει η Λακωνία αυτόνομη ή ημιαυτόνομη, κατά το πρότυπα της Μολδοβλαχίας, υπό την ηγεμονία φυσικά του Γερακάρη. Αν η προσπάθεια πετύχαινε θα μιλούσε κανείς για προδοσία; Ο Γερακάρης έδρασε κατά τις περιστάσεις και την εποχή του, δεν ήταν άγγελος, και δεν έχει ανάγκη από εξωραϊσμούς και δικαιολογίες. Αν είχε γεννηθεί μερικές δεκαετίες αργότερα, σίγουρα θα κατείχε άλλη θέση στην ιστορία, όπως ο εγγονός του Παναγιώτης Μπενάκης, πρωταγωνιστής της απελευθερωτικής επανάστασης του 1770, της «ορλωφικής», και ο δισέγγονός του, Λιμπεράκης Μπενάκης, γιος του Παναγιώτη.

Στο βιβλίο υπάρχει έντονο και το ερωτικό στοιχείο. Πιστεύετε πως , αν δε συνέβαινε η αρπαγή της μνηστής του, η ζωή του Γερακάρη θα ήταν διαφορετική, οπότε δε θα αποτελούσε και θέμα του βιβλίου σας;

Πιθανότατα. Ο έρωτας είναι μια αρχέγονη δύναμη. Είναι πηγή ζωής και κίνητρο δράσης. Μπορεί ν’ αλλάξει τα πάντα. Στην περίπτωση βέβαια του Γερακάρη και μέσα στο πλαίσιο της μανιάτικης κοινωνίας καταλήγει σε ζήτημα τιμής που απαιτεί δικαίωση, « γδικιωμό».

Μια τέτοια στάση ζωής βρίσκεται πως συγκινεί σήμερα; Πως γίνεται κατανοητή;

Σήμερα η αυτοδικία δεν έχει λόγο ύπαρξης, είναι καταδικαστέα. Υπάρχει όμως και μια πτυχή που δεν μας αφήνει αδιάφορους. Εκείνοι οι άνθρωποι ενεργούσαν όχι μόνο για τον εαυτό τους, αλλά και για τη γενιά τους. Ήταν υπεύθυνοι και προς τους προγόνους και προς τους απογόνους τους. Με άλλα λόγια, ήταν κρίκοι μιας αλυσίδας κι είχαν μια στέρεη αίσθηση  συνέχειας και δύναμης, όπως εύγλωττα εκφράζεται στους μανιάτικους πύργους.  Σήμερα αυτή η αίσθηση βαίνει προς εξαφάνιση. Νιώθουμε αποκομμένοι, χαμένοι, ιδίως οι κάτοικοι των μεγαλουπόλεων. Μυστικά λαχταρούμε ό,τι χάσαμε. Τη συλλογικότητα, τη συνέχεια…

Το μυθιστόρημά σας βασίζεται σε στοιχεία, είναι πλούσιο, δυνατό και διαβάζεται με πολύ ενδιαφέρον. Πόσο χρόνο σας πήρε η ολοκλήρωσή του;

Πάνω από τρία χρόνια. Το δούλεψα πολύ. Ήθελα να είναι το καλύτερο έργο μου.

Νομίζω ότι το πετύχατε.

Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το βιβλίο “Ατλαντίδα Μαινόμενη”;

Ο θρύλος της Ατλαντίδος, η ακμή κι ο αφανισμός μιας αφάνταστα προηγμένης αυτοκρατορίας σε παμπάλαιους χρόνους, ανέκαθεν με γοήτευε. Η επαφή μου με τα πλατωνικά έργα «Τίμαιος» και «Κριτίας», όπου για πρώτη φορά αναφέρεται η Ατλαντίδα, αλλά και με μεταγενέστερων συγγραφέων και ερευνητών, έκανε τη γοητεία αυτή ακαταμάχητη.

Όμως την Ατλαντίδα – Μακαρία στο βιβλίο μου- την είδα και σαν το απαράμιλλο σκηνικό όπου εκτυλίσσεται, στην αρχέγονη κι ωμή εκδοχή του, το διαχρονικό δράμα της λυσσασμένης πάλης για την  Εξουσία, όταν θεϊκοί πατέρες  και τέκνα, επί τρεις γενιές, αλληλοσπαράσσονται. Η γνωστή μας Τιτανομαχία αναφέρεται στο θρίαμβο της τρίτης γενιάς, εκείνης των Ολύμπιων θεών.

Σε αντιδιαστολή, φαντάστηκα έναν πρωτόγονο, μητριαρχικό κόσμο, απλοϊκό κι αθώο, θύμα της υπερδύναμης, αλλά και φύτρα του Νέου.

Τι θέλατε να πείτε στους αναγνώστες μέσα από τις σελίδες  του μυθιστορήματος;

Το πάθος της εξουσίας, αξεχώριστο από τον τρόμο της απώλειάς της, γεννάει την παραφροσύνη και την καταστροφή. Η Ύβρις νομοτελειακά καρπίζει την Νέμεση. Η Κάθαρση, από την άλλη μεριά, προετοιμάζει το έδαφος για ν’ ξανανθίσει το θαύμα της Ζωής. Κι η Ελπίδα.

Μυστικός κρίκος τιτλοφορείται το νέο σας μυθιστόρημα. Ποια ήταν αφόρμηση γι’ αυτή τη νέα κυκλοφορία και ποια τα στάδια μέχρι την τελική της μορφή;

Το βιβλίο αυτό ξεπήδησε από ερωτήματα που με απασχολούν χρόνια. Και έχουν γίνει πιο πιεστικά στην τωρινή κρίση της πανδημίας. Όχι πως έχουμε ξεμπερδέψει με τις προηγούμενες. Κάθε άλλο. Αναρωτιέμαι λοιπόν με όχημα τον Μυστικό κρίκο: Γιατί να αγνοείται η δυναμική και οι δυνατότητες της περιφερειακής ανάπτυξης, ενώ η μεγαλούπολη έχει καταντήσει αβίωτη και –ποιος δεν το παραδέχεται;– εκκολαπτήριο βίας, ανεργίας, μοναξιάς, κατάθλιψης, τοξικοεξάρτησης; Το τελευταίο το ομολογούν και τα περίφημα λύματα. Και «ο θάνατος του εμποράκου»; Ασήμαντος; Και οι συνέπειές του; Γιατί λοιπόν να εγκαταλείπεται η ύπαιθρος, ενώ η τηλεργασία καταργεί τις αποστάσεις και δεν απαιτείται πλέον απαραίτητα η σωματική παρουσία του εργαζόμενου; Μήπως η ψηφιακή τεχνολογία δεν παρέχει στον καλλιεργητή ατέλειωτες ευκαιρίες για επικοινωνία, μόρφωση, εξέλιξη, συμμετοχή στα πολιτιστικά δρώμενα, προώθηση της παραγωγής του; Ποια σχέση μπορεί να έχει ο παλιός «χωριάτης» με τον μοντέρνο αγρότη; Της μέρας με τη νύχτα. Και η ζωή στη φύση; Δεν είναι παράγοντας σωματικής και ψυχικής υγείας; Ή μήπως στα νοσοκομεία των πόλεων κατοικοεδρεύει η υγεία; Και δεν θα έπρεπε να είναι πολιτική προτεραιότητα η εξασφάλιση της τροφικής τουλάχιστον αυτάρκειάς μας, τη στιγμή που οικονομικοί κολοσσοί ανταγωνίζονται λυσσαλέα για την απόκτηση καλλιεργήσιμης γης προς εκμετάλλευση; Ο έλεγχος της τροφής δεν σημαίνει δουλεία των λαών; Φυσικά o Μυστικός κρίκος δεν είναι μανιφέστο. Μυθιστόρημα είναι με χαρακτήρες σε αντίξοες καταστάσεις, σχετικές με τα παραπάνω, που φέρνουν τα επάνω κάτω στη ζωή τους. Όμως δεν είναι άβουλα υποκείμενα. Αντιδρούν, έστω και στα τυφλά. Εξελίσσονται και ανοίγουν νέους δρόμους. Για τους ίδιους και τους άλλους. Το κείμενο το επεξεργάστηκα με διαδοχικές αναγνώσεις, αφήνοντας ενδιαμέσως μεγάλα χρονικά κενά, ώστε να έχω, κατά το δυνατόν, την αποστασιοποιημένη κριτική ματιά του αναγνώστη. Το αποτέλεσμα ήταν η αφαίρεση κάποιων κομματιών, ώστε να καταλήξει πιο σφιχτοδεμένο και δυνατό. Ελπίζω να τα κατάφερα.

Ποιος είναι ο μυστικός κρίκος, πέρα από τη γράφουσα, που συνδέει το βιβλίο αυτό με την υπόλοιπή σας εκδοτική κυκλοφορία;

Ωραία ερώτηση. Και πρόκληση να αναζητήσω τον «μυστικό κρίκο» της υπόγειας σύνδεσης των βιβλίων μου. Θα έλεγα λοιπόν πως είναι ο πόθος, όλων μας νομίζω, για έναν κόσμο πιο δίκαιο, πιο φωτεινό, πιο «ανθρώπινο». Λέω όλων, γιατί οι ρόλοι συχνά αλλάζουν. Το θύμα γίνεται θύτης. Ο θύτης θύμα. Πανανθρώπινος ο πόθος λοιπόν και μήτρα του η ανάγκη. Η ανάγκη γεννιέται από την έλλειψη, όταν συνειδητοποιείται. Και πώς συμβαίνει αυτό; Συχνά λόγω ενός σοκ, μια ανάδυσης έπειτα από καταβύθιση. Αρκετοί ήρωες των βιβλίων μου βιώνουν τέτοιες καταστάσεις αφύπνισης και στη συνέχεια αλλαγής πορείας.

«Δεν έχω ακόμη ελευθερωθεί από τις λέξεις», αναφωνεί σε κάποιο σημείο η ηρωίδα σας. Οι λέξεις πόσο αλληλέγγυες ήταν μαζί σας καθ’ όλη τη 45χρονη συγγραφική σας πορεία;

Ποτέ δεν με πρόδωσαν οι λέξεις. Ακούω τη μουσική τους πριν τις καταγράψω. Έρχεται από μια γαλήνια σιωπή, ποτέ από αναταραχή και βαβούρα.

Ο αναγνώστης του βιβλίου σας γίνεται περιηγητής μιας διαφορετικής οπτικής της ζωής, όπου οι λέξεις φιλία (στην ουσιώδη διάστασή της), αγάπη για τον πλησίον και για τη φύση βρίσκουν αληθινή πραγμάτωση. Βρισκόμενη σε αυτό το ηλικιακό πεδίο, πώς θωρείτε τις σημερινές ανθρώπινες σχέσεις που αναπτύσσονται, κατά κόρον, μέσω διαδικτυακών εφαρμογών;

Έχουμε ζωτική ανάγκη την αγάπη, τη φιλία, τη συναλληλία για να ευδοκιμούμε. Αλλιώς μαραζώνουμε. Οι διαδικτυακές επαφές υπηρετούν αυτές τις ανάγκες, σε παρεκκλίνουσα έστω μορφή που συχνά φτάνει σε εμμονή, εξάρτηση και πολλά παρατράγουδα. Όμως η υπερβολή αναπόδραστα προκαλεί κάποτε κορεσμό, ο κορεσμός με τη σειρά του αντίδραση που νομοτελειακά θα καταλήξει κάποτε σε εξισορρόπηση. Παρατηρώ πως αρκετοί αυστηροί επικριτές των διαδικτυακών επαφών είναι ακριβώς οι κολλημένοι στην οθόνη τους νέοι. Αντίφαση; Ασφαλώς. Αλλά ποιος δεν είναι αντιφατικός; Μακάρι η γνώση να ωρίμαζε αυτόματα σε πράξη, όμως η διαδικασία της ωρίμανσης είναι αργή. Τολμώ να προβλέψω «επανάσταση» από νεότερες γενιές, μπουχτισμένες από την ψηφιακή πολιορκία, που θα αναζητήσουν διέξοδο, γενιές που θα σνομπάρουν τις πρακτικές των σημερινών «νεοφώτιστων». Όσο για τη φύση, όλο και περισσότεροι νέοι την ανακαλύπτουν, συχνά σε «ημιπαράνομες αποδράσεις». Ο λόγος; Η κλεισούρα και οι υπερβολικές τηλεοπτικές και διαδικτυακές δόσεις λόγω πανδημίας.

Ποτέ δεν με πρόδωσαν οι λέξεις. Ακούω τη μουσική τους πριν τις καταγράψω.

Στο βιβλίο σας περιγράφετε και τον σκοτεινό λαβύρινθο των διαπλοκών και των δημοσίων σχέσεων με ύποπτα ανταλλάγματα. Τι σκέψεις σάς δημιουργεί αυτή η κατάσταση και με δεδομένες τις αποκαλύψεις των τελευταίων ημερών;

Η εξουσία διαφθείρει και φανερώνει από τι υλικό είναι φτιαγμένος ο κάτοχός της. Στην περίπτωση που εσείς εννοείτε, ευτελές μέχρι αναγούλας. Από την άλλη, «θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία». Και φυσικά η ελευθερία να διαθέτεις κατά βούληση το σώμα σου. Όμως η λέξη αρετή έχει εξαφανιστεί από το λεξιλόγιό μας, προφανώς θεωρείται πλέον κενή περιεχομένου. Όσο για την τόλμη, αυτή καλείται να πει το «μεγάλο όχι» με διακύβευμα την «επιτυχία» όποιας μορφής και χρώματος. Ωστόσο «άγνωστοι στρατιώτες», αφανείς στον ακήρυκτο και βρόμικο πόλεμο, όπου το ζητούμενο είναι η ψυχική εκπόρνευση, είπαν και λένε όχι πληρώνοντας το τίμημα. Είναι τέτοια η στόφα τους. Τέτοια και η ηρωίδα του βιβλίου, η Άννα.

Η έννοια της μητέρας στις σελίδες του βιβλίου σας, με επιδέξιο τρόπο, δικαιολογεί την ακριβή της σημασία κάθε της στιγμή. Στη μεταπολιτευτική Ελλάδα πόσο στηρίχτηκε, πιστεύετε, η μητρότητα από την Πολιτεία;

Υπήρξαν κάποια οριζόντια επιδοματικά μέτρα, μη στοχευμένα και αναποτελεσματικά. Η κατάσταση χειροτέρευσε με τα μνημόνια και, βέβαια, με την πανδημία. Τα δέκα τελευταία χρόνια οι θάνατοι υπερτερούν αριθμητικά των γεννήσεων στην Ελλάδα και «ο νοών νοείτω»… Η ενίσχυση της μητρότητας είναι θέμα εθνικής επιβίωσης, όχι λιγότερο σημαντικό από τις αγορές πολεμικού υλικού. Η σιωπή των αρμοδίων γύρω από αυτό το καυτό ζήτημα προκαλεί ερωτήματα.

«Η ευθανασία απαγορεύεται, συνίσταται ο θάνατος σε δόσεις», αναφέρετε κάπου. Μια φράση που, κυρίως, με την επιλογή του δεύτερου ρήματος δίνει την πλέρια περιγραφή της σημερινής κατάστασης. Ποια, όμως, είναι τα περιθώρια αντίδρασής μας σε αυτές τις δόσεις, όπως και να μεταφράζονται;

Δεν μπορώ να δώσω συνταγές. Ίσως όμως μπορώ να πω κάτι για εκείνη την εσωτερική φωνούλα που γνωρίζει το «καλό» μας και απτόητη μας το ψιθυρίζει επίμονα, ό,τι κι αν λένε οι γύρω, ακόμη και σε πείσμα των δικών μας ενδοιασμών και υπεκφυγών. Από πού πηγάζει η φωνούλα; Από μια βαθιά επίγνωση, μισοθαμμένη σε συνήθειες, ψευτοβόλεμα, αδράνεια, ψευδαισθήσεις ασφάλειας. Στο βιβλίο η ηρωίδα μου τελικά υπακούει στη «φωνούλα» και, αντί για τον «θάνατο σε δόσεις» στην Αθήνα, ρισκάρει να ξεκινήσει μια νέα ζωή στο ορεινό, ξεχασμένο Αγνάντιο. Εκεί συναντά τον έρωτα, τη φιλία, την αλληλεγγύη, τη δημιουργική δράση, αλλά και την αμφισβήτηση και τον πόνο της απώλειας. Ζει με πληρότητα. Να βουτάς με το κεφάλι στη ζωή, αυτό πιστεύω. Το να μη συμβιβάζεσαι με τις «δόσεις θανάτου» σημαίνει ότι σπάζεις στεγανά, του μυαλού κυρίως, και γυρίζεις, έστω και με την ψυχή στο στόμα, την πλάτη στον φόβο. Και με έκπληξη τον βλέπεις τότε να ξεμακραίνει με την ουρά στα σκέλια. Η αρχή έχει γίνει…

«Με συγχωρείτε που δεν ξέρω κανένα σας. Εγώ είμαι μια ξένη εδώ πέρα», λέει η πάσχουσα από άνοια μητέρα της ηρωίδας σας, πριν καθίσει στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι. Οι αλλοιώσεις της μνήμης, αυτές οι ανενδοίαστες αυξομειώσεις που επιβάλλει ο χρόνος, πόσο σας φοβίζουν;

Βρίσκω το «επιβάλλει ο χρόνος» υπερβολικό. Η έκπτωση των λειτουργιών του γερασμένου οργανισμού, μαζί και της μνήμης, είναι αναπόφευκτη, σε διαφορετικό βέβαια βαθμό για τον καθένα. Η άνοια είναι απλώς μια πιθανότητα –όχι κάτι το αναπόφευκτο– ανάμεσα σε άλλες. Επί του παρόντος ελάχιστα με απασχολεί, όχι μόνο λόγω έμφυτης αισιοδοξίας, αλλά και ποικίλων δραστηριοτήτων.

Από τον Άγη, το πρώτο σας νεανικό μυθιστόρημα του 1977, ως σήμερα, ποιες είναι οι πιο έντονες, ως και έμμονες, στιγμές που αιχμαλώτισε η μνήμη σας;

Προς το παρόν δεν ρέπω προς την αναπόληση, πολύ περισσότερο την εμμονική. Ωστόσο κάπου κάπου με επισκέπτονται μνήμες. Μνήμες που με πνίγουν, μνήμες που με γαληνεύουν και με στερεώνουν. Ένα πολύ έντονο συναίσθημα τις έχει αποτυπώσει ανεξίτηλα στους νευρώνες του μυαλού μου. Και ανακαλούνται σαν συναισθήματα κυρίως, όχι τόσο σαν γεγονότα. Δύσκολα μπαίνουν σε λόγια. Άλλωστε είναι ο μυστικός κόσμος μου.

Ο σκληρός ατομικισμός είναι φυλακή.

Τι παρατηρείτε στη νέα συγγραφική γενιά που ξεχύθηκε στη λογοτεχνία την αυγή του 21ου αιώνα;

Παρατηρώ σφρίγος, τόλμη, οικονομία στα εκφραστικά μέσα τους, σφαιρική αντίληψη του κόσμου, θεματολογία ευρεία και πρωτότυπη. Ενδεικτικά και πρόχειρα αναφέρω τους Παπαμάρκο και Παπαντώνη.

Τιθασεύοντας τον χρόνο μέσα από ποικίλες εθελοντικές δράσεις τι αποκομίσατε; Τι προτρέπετε τους νέους ανθρώπους;

Τον χρόνο δεν επιχειρώ να τον τιθασεύσω – πώς θα μπορούσα, άλλωστε; Τον αποδέχομαι ως ένα πολύτιμο δώρο που αμοίραστο καταντά βάρος. Τίποτε δεν ζει για τον εαυτό του. Είναι φυσικός νόμος. Και ο εθελοντισμός, εφόσον μάλιστα έχεις τελειώσει με οικογενειακές κι επαγγελματικές υποχρεώσεις, είναι κάτι το φυσικό νομίζω. Όσο για το: τι προτρέπω τους νέους; Να ζούνε με πληρότητα, εγρήγορση, τόλμη και έγνοια για τον άλλον. Ο σκληρός ατομικισμός είναι φυλακή.

Οι μέρες της πανδημίας τι καινούργιο αποκάλυψαν σε σας;

Οι μέρες της πανδημίας μού αποκάλυψαν τις αντοχές μου και ότι μπορώ ακόμη να επανεφευρίσκω τη ζωή μου. Σε αυτό βέβαια βοηθάει πολύ ότι ζω στην εξοχή.

«Ίσως η ζωή να είναι μόνο αυτό… ένας φόβος και ένα όνειρο», λέει ο Τζόζεφ Κόνραντ. Κλείνοντας τη συνέντευξη, θα ήθελα να σας ρωτήσω: Ποιος είναι ο μεγαλύτερος φόβος σας και ποια τα όνειρά σας για τη συνέχεια;

Ωραία τα λέει ο Κόνραντ. Φόβος και όνειρο η ζωή. Ο μεγαλύτερος φόβος μου; Ο απανθρωπισμός του ανθρώπου μέσα από μια παρανοϊκή τεχνολογική εξέλιξη. Όμως η Ύβρις τιμωρείται από τη Νέμεσι, ώστε να αποκατασταθεί η αρμονία. Στο βιβλίο μου, ο αναγνώστης θα συναντήσει τη λέξη «Κογιανισκάτσι», λέξη ινδιάνικη που σημαίνει ζωή σε ανισορροπία και σύγχυση, ζωή που ζητά μεταμόρφωση. Τη δανείστηκα ως ονομασία αντισυμβατικού ηλεκτρονικού περιοδικού –έχει ρόλο στο βιβλίο μου– από τον τίτλο της κινηματογραφικής ταινίας-ντοκιμαντέρ του Ρέτζιο, που απεικονίζει συνταρακτικά, μόνο μέσα από μουσική και εικόνες, την αχαλίνωτη εκμετάλλευση της φύσης –την επιτρέπει η μηχανή– και την τελική συντριβή του ανθρώπου-εκμεταλλευτή. Τα όνειρά μου; Να είναι καλά το παιδί μου και εγώ να παραμένω χρήσιμη και δημιουργική, είτε αυτό σημαίνει πως γράφω ένα καλό βιβλίο είτε πως ποτίζω ένα διψασμένο δεντράκι. Και κάτι ακόμη. Να συνεχίσω να ταξιδεύω.

Μυστικός κρίκος
Λιλή Μαυροκεφάλου
Εκδόσεις Κομνηνός
221 σελ.
ISBN 978-618-5430-25-2

Πηγή: diastixo.gr

Γεννημένη στη Θεσσαλονίκη η Λιλή Μαυροκεφάλου πέρασε τα παιδικά κι εφηβικά της χρόνια στη Μακεδονία. Αργότερα εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου σπούδασε Αγγλική Φιλολογία και Ιστορία-Αρχαιολογία. Τα τελευταία χρόνια ζει στην Αίγινα, όπου ίδρυσε την Ομάδα Προσέγγισης Αρχαιοελληνικής Τραγωδίας. Εργάστηκε ως καθηγήτρια στη Μέση Εκπαίδευση και στον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού. Επίσης ως εθελόντρια στην Κιβωτό του Κόσμου και στην Κίνηση «Απελάστε το Ρατσισμό». Έργα της: «Άγης» (ιστορικό µυθιστόρηµα, 1977, εκδ. Κέδρος), «Κλεοµένης» (ιστορικό μυθιστόρηµα, 1981, εκδ. Κέδρος, Βραβείο Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών), «Το άλλο» (µυθιστόρηµα επιστηµονικής φαντασίας, 1986, εκδ. Κέδρος), «Δύο στον καθρέφτη» (κοινωνικό µυθιστόρηµα, 1994, εκδ. Λιβάνη), «Της φωτιάς και της ερηµιάς» (ιστορικό µυθιστόρηµα, 1997, εκδ. Λιβάνη), «Το πιο όµορφο ταξίδι» (παιδικό µυθιστόρηµα, 1997, εκδ. Άγκυρα, Βραβείο Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς), «Μέρες καυτού καλοκαιριού» (κοινωνικό µυθιστόρηµα, 2001, εκδ. Άγκυρα), «Bίος και πολιτεία του Γερακάρη Λιµπεράκη» (ιστορικό µυθιστόρηµα, 2003, εκδ. Κέδρος), «Περιπέτεια στο νησί του Οδυσσέα» (παιδικό µυθιστόρηµα, 2007, εκδ. Άγκυρα), «Μυστικός Κρίκος» (κοινωνικό µυθιστόρηµα, 2021, εκδ. Κομνηνός), «Ατλαντίδα Μαινόμενη» (µυθιστόρηµα επιστηµονικής φαντασίας, 2022, εκδ. Πηγή).

1.    Το βιβλίο σας δίνει «φωνή» σε διαφορετικές γενιές ανθρώπων. Πιστεύετε ότι οι νέες γενιές μπορούν να ταυτιστούν με τις ιστορίες του παρελθόντος ή υπάρχει ένα χάσμα μνήμης και εμπειριών;  
Πράγματι οι Φωνές αναφέρονται σε τέσσερις διαδοχικές γενιές, από την Μικρασιατική Καταστροφή μέχρι πολύ πρόσφατα. Οι νεώτερες γενιές μπορούν να ταυτιστούν, πιστεύω, με λογοτεχνικούς ήρωες του παρελθόντος επειδή,  όσο κι αν αλλάζουν οι συνθήκες,  οι άνθρωποι παραμένουν στον πυρήνα τους ίδιοι. Χαίρονται. Φοβούνται. Φθονούν. Αγαπούν. Μισούν. Ονειρεύονται. Απελπίζονται. Ελπίζουν. Ειδικά για τις  Φωνές, μεγάλο μέρος του βιβλίου έχει σαν θέμα του τις νεώτερες γενιές που παραπαίουν σε ένα κόσμο αβεβαιότητας, σύγχυσης και καταβαράθρωσης αξιών και αναζητούν, με τόλμη και επιμονή, διέξοδο και ανόρθωση.

2.    Αν είχατε τη δυνατότητα να μιλήσετε με έναν από τους ήρωες του βιβλίου σας, ποιον θα επιλέγατε και τι θα τον ρωτούσατε;  
Θα ρωτούσα τον σαραντάρη Θοδωρή που κατάφερε να ξεκολλήσει  από το μαύρο πηγάδι των εξαρτήσεων και να γίνει σπουδαίος βιοκαλλιεργητής, με επιρροή και κοινωνική προσφορά, αν θα αποφάσιζε τελικά να αποδεχτεί την μεγάλη πρόκληση και πρόσκληση εκ μέρους ανήσυχων νέων να τα παίξει όλα για όλα και να μπει μπροστάρης σε ένα αναγεννητικό κίνημα.

3.    Οι χαρακτήρες σας είναι ιδιαίτερα ζωντανοί και ρεαλιστικοί. Βασίζονται σε αληθινά πρόσωπα ή είναι καθαρά προϊόν μυθοπλασίας; 
Ισχύουν και τα δύο. Οι φανταστικοί ήρωες έχουν στοιχεία πραγματικότητας, ενώ οι πραγματικοί χαρακτήρες στοιχεία φαντασίας.

4.    Ποιος από τους ήρωες του βιβλίου σάς δυσκόλεψε περισσότερο στη συγγραφή και γιατί; 
Κανείς δεν με δυσκόλεψε ιδιαίτερα. Ζούσαν και ανέπνεαν μαζί μου από καιρό.

5.    Η Ιστορία παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στο μυθιστόρημά σας. Πιστεύετε ότι η λογοτεχνία μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης;

Αναπόφευκτα τα πρόσωπα στη λογοτεχνία, όπως και στη ζωή, είναι φορείς ιστορικής μνήμης, επειδή η ιστορία με την ευρεία της έννοια δε μπορεί παρά να επηρεάζει ή και να καθορίζει αποφασιστικά τις ατομικές ιστορίες. Ακόμη κι αν μιλάμε για μυθιστόρημα με σύγχρονο θέμα, η ιστορία είναι παρούσα καθώς το παρόν κάθε στιγμή στοιβάζεται στο παρελθόν και αποτελεί ιστορία.

6.    Αν έπρεπε να συνοψίσετε το κεντρικό μήνυμα του βιβλίου σας σε μία φράση, ποια θα ήταν αυτή; 
Μη σπεύδεις να καταδικάσεις τίποτε και κανένα. Εκείνο το καχεκτικό δεντράκι σήμερα δίνει ωραίους  καρπούς. Εκείνος ο «πεπτωκώς» άνθρωπος σήμερα είναι το «άλας της γης».

7.    Συχνά τα ιστορικά μυθιστορήματα ισορροπούν ανάμεσα στην αντικειμενικότητα και τη συγγραφική ελευθερία. Πώς διαχειριστήκατε αυτή την ισορροπία; 
Τα πιστοποιημένα  ιστορικά γεγονότα προσπάθησα να τα αποδώσω όσο πιο αντικειμενικά γινότανε διασταυρώνοντας διαφορετικές πηγές και επιστρατεύοντας την κρίση μου. Η συγγραφική μου ελευθερία απολάμβανε ευρύ πεδίο δράσης εκεί που η ιστορία σώπαινε, δηλαδή στο ατομικό και προσωπικό.

8.    Υπάρχει κάποια περίοδος της ελληνικής ιστορίας που θα θέλατε να εξερευνήσετε σε ένα επόμενο βιβλίο σας; 
Προς το παρόν με απασχολεί το μέλλον που επελαύνει ακάθεκτο και ανεξιχνίαστο.

9.    Πώς ήταν η διαδικασία της έρευνας για το βιβλίο; Υπήρξαν πηγές ή μαρτυρίες που σας επηρέασαν ιδιαίτερα; 
Η διαδικασία έρευνας για το βιβλίο υπήρξε μακριά, προσεκτική, συχνά επίμονη κι επίπονη και πολύ ενδιαφέρουσα. Τα απομνημονεύματα, οι μαρτυρίες, γραπτές και προφορικές, είχαν για μένα ιδιαίτερο βάρος.

10.    Τι ελπίζετε να αποκομίσουν οι αναγνώστες τις «Φωνές»; 
Την πληρότητα που δίνει η γνήσια επικοινωνία όταν η ταύτιση, οι ανακαλύψεις κι αποκαλύψεις, τα ερεθίσματα, οι προβληματισμοί, γίνονται πηγή βαθιάς ικανοποίησης. Τότε ο αναγνώστης δεν διαβάζει, αλλά συνομιλεί με το βιβλίο.

Η άποψή μου, με λίγα λόγια, για το βιβλίο :

Το βιβλίο Φωνές της Λιλής Μαυροκεφάλου είναι ένα πολυεπίπεδο ιστορικό μυθιστόρημα που διατρέχει τον 20ό αιώνα μέσα από τις ζωές απλών ανθρώπων, αποτυπώνοντας τις τραυματικές αλλά και ηρωικές στιγμές της ελληνικής ιστορίας. Από τη Μικρασιατική Καταστροφή και τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μέχρι τον Εμφύλιο, τη δικτατορία και τη σύγχρονη κοινωνικοοικονομική κρίση, η συγγραφέας καταφέρνει να υφάνει μια αφήγηση γεμάτη μνήμες, πάθη και ιδεολογικές συγκρούσεις.

Μέσα από τις προσωπικές τους διαδρομές και τα εσωτερικά τους διλήμματα, η αφήγηση γίνεται ζωντανή, γεμάτη συναισθηματικό βάθος και αμεσότητα. Οι χαρακτήρες είναι πολυσύνθετοι και ρεαλιστικοί.

Το Φωνές δεν είναι απλώς ένα μυθιστόρημα για την ελληνική ιστορία είναι ένα βιβλίο για το πώς επιβιώνουμε μέσα της.

Γεννημένη στη Θεσσαλονίκη, η Λιλή Μαυροκεφάλου πέρασε τα παιδικά κι εφηβικά της χρόνια στη Μακεδονία. Αργότερα εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου σπούδασε Αγγλική Φιλολογία και Ιστορία-Αρχαιολογία. Τα τελευταία χρόνια ζει στην Αίγινα, όπου ίδρυσε την Ομάδα Προσέγγισης Αρχαιοελληνικής Τραγωδίας. Εργάστηκε ως καθηγήτρια στη Μέση Εκπαίδευση και στον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού. Επίσης, ως εθελόντρια στην Κιβωτό του Κόσμου και στην Κίνηση «Απελάστε το Ρατσισμό». Έργα της: Άγης (ιστορικό µυθιστόρηµα, 1977, Κέδρος), Κλεοµένης (ιστορικό μυθιστόρηµα, 1981, Κέδρος, Βραβείο Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών), Το άλλο (µυθιστόρηµα επιστηµονικής φαντασίας, 1986, Κέδρος), Δύο στον καθρέφτη (κοινωνικό µυθιστόρηµα, 1994, Λιβάνη), Της φωτιάς και της ερηµιάς (ιστορικό µυθιστόρηµα, 1997, Λιβάνη), Το πιο όµορφο ταξίδι (παιδικό µυθιστόρηµα, 1997, Άγκυρα, Βραβείο Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς), Μέρες καυτού καλοκαιριού (κοινωνικό µυθιστόρηµα, 2001, Άγκυρα), Bίος και πολιτεία του Γερακάρη Λιµπεράκη (ιστορικό µυθιστόρηµα, 2003, Κέδρος), Περιπέτεια στο νησί του Οδυσσέα (παιδικό µυθιστόρηµα, 2007, Άγκυρα), Μυστικός κρίκος (κοινωνικό µυθιστόρηµα, 2021, Κομνηνός), Ατλαντίδα μαινόμενη (µυθιστόρηµα επιστηµονικής φαντασίας, 2022, Πηγή). Το μυθιστόρημά της Φωνές, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κέδρος, μας έδωσε την αφορμή για την ακόλουθη συνέντευξη.

Ποια ήταν η πρώτη «φωνή» που σας επισκέφτηκε και σας οδήγησε στη δημιουργία του βιβλίου;

Θα έλεγα η δική μου φωνή ήταν η πρώτη που ήθελε να ακουστεί. Όμως αυτή η ατομική φωνή –και όλων μας νομίζω οι φωνές– έχει τραφεί και αποκτήσει οντότητα, αντλώντας όχι μόνο από τις οικογενειακές και προγονικές φωνές, αλλά και από τις φωνές του κόσμου μας. Ηχεία είμαστε και συνεισφέρουμε στη μουσική του Ανθρώπου.

Η έρευνα για την ιστορική τεκμηρίωση του βιβλίου πόσο καιρό διήρκεσε και ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσατε;

Αρκετούς μήνες, ίσως και χρόνο. Η μεγαλύτερη πρόκληση στο κομμάτι της ιστορικής τεκμηρίωσης είχε να κάνει με τα σχετικώς πρόσφατα ιστορικά γεγονότα (π.χ. Εμφύλιος, μνημόνια), που το βαθύ τραυματικό αποτύπωμα στις συνειδήσεις μας καταλήγει σε ερμηνείες συχνά μεροληπτικές και αλληλοσυγκρουόμενες. Προσπάθησα να είμαι όσο το δυνατόν πιο αμερόληπτη, επιστρατεύοντας μελέτη πηγών και κρίση.

Κατά πόσο ενσωματώσατε προσωπικά βιώματα ή οικογενειακές ιστορίες στο μυθιστόρημα;

Το μυθιστόρημα –το λέει και η λέξη– είναι μείξη του φανταστικού με το πραγματικό. Οπότε κάποιες βιωματικές εμπειρίες ή πραγματικές εξιστορήσεις γίνονται αφετηρίες και ερεθίσματα για να πάρει τη σκυτάλη η φαντασία, ίσως και η αχαλίνωτη.

Χρησιμοποιείτε πολλές φορές το δεύτερο ενικό πρόσωπο. Πώς προέκυψε αυτή η αφηγηματική επιλογή και τι προσδίδει στην αφήγηση;

Το δεύτερο ενικό πρόσωπο το χρησιμοποιώ ως άτομο, κυρίως σε στιγμές έντασης και συνειδησιακών κρίσεων. Νομίζω πως στην αφήγηση προσφέρει αμεσότητα και ειλικρίνεια, ακόμη πιο έντονη από το πρώτο αφηγηματικό πρόσωπο.

Ηχεία είμαστε και συνεισφέρουμε στη μουσική του Ανθρώπου.

Στην πορεία των τεσσάρων γενεών, υπάρχει κάποια στιγμή που θεωρείτε κομβική – και γιατί;

Κομβική θεωρώ την παρουσία και την εξέλιξη του νεότερου μέλους των τεσσάρων γενεών, του Θεόδωρου. Είναι το τελευταίο κλαδί του καταταλαιπωρημένου κι ωστόσο ανθεκτικού γενεαλογικού του δέντρου. Κλαδί καλοθρεμμένο και θαλερό με υποσχέσεις πλούσιας καρποφορίας, που ακυρώνονται δραματικά με την κατάχρηση ουσιών. Η ιστορία του παρακολουθεί και συμπυκνώνει την εθνική μας πορεία στον δρόμο της δανεικής κι επίπλαστης ευημερίας (1980-2000 περίπου) που καταλήγει στη χρεοκοπία –όχι μόνο την οικονομική– και την ταπείνωση των μνημονίων. Η ελπίδα για μια αντίστροφη, ανοδική από κάθε άποψη εθνική πορεία, συμπυκνώνεται και πάλι στον Θεόδωρο και τη νέα, δημιουργική ζωή του.

Αν οι Φωνές σας γίνονταν θεατρικό έργο ή σειρά, πώς θα οραματιζόσασταν το ύφος της μεταφοράς;

Ρεαλιστικό και μαζί ποιητικό.

Στο μυθιστόρημά σας αναδεικνύονται αξίες όπως η αλληλεγγύη, η αγωνιστικότητα και η αγάπη για τις ρίζες. Ποιο είναι το κεντρικό μήνυμα που θέλετε να μεταδώσετε στο αναγνωστικό κοινό;

«Στην ευτυχία μην ξιπάζεσαι, στην ατυχία μην απελπίζεσαι. Και μην υποτιμάς τίποτε και κανέναν. Εκείνο το χθεσινό κακοτράχαλο δεντράκι σήμερα δίνει πλούσιο καρπό. Εκείνος ο “πεπτωκώς” άνθρωπος σήμερα είναι το “άλας της γης”».

Έχετε σκεφτεί να γράψετε τη συνέχεια του βιβλίου ή να ακολουθήσετε έναν από τους χαρακτήρες σε ένα νέο έργο;

Όχι. Τη συνέχεια την αφήνω στη ζωή.

Ποιο είναι το πρώτο βιβλίο που θυμάστε να σας έχει συγκλονίσει ως αναγνώστρια;

Ως παιδί, Τα μυστικά του Βάλτου της Δέλτα.

Αν έπρεπε να δώσετε μία μουσική υπόκρουση στις Φωνές, ποιο κομμάτι ή συνθέτη θα διαλέγατε;

«Της Δικαιοσύνης Ήλιε Νοητέ…» του Μίκη Θεοδωράκη, από το Άξιον Εστί του Ελύτη.

H Λιλή Μαυροκεφάλου έχει γράψει πολλά μυθιστορήματα – ιστορικά, κοινωνικά, παιδικά… Με αφορμή το εξαιρετικό της μυθιστόρημα, “Φωνές”, παραχώρησε συνέντευξη στο Say Yes to the Press.

Πώς γεννήθηκαν οι Φωνές στο μυαλό σας και ποιο είναι το πρώτο πράγμα που σκέφτεστε όταν γυρίζετε για λίγο στη φάση της δημιουργίας τους;

Γεννήθηκαν σε μια δύσκολη περίοδο της ζωής μου όταν είχα την ανάγκη να βυθιστώ σε κάτι μεγαλύτερο από τα προσωπικά μου προβλήματα, ιχνηλατώντας μέσα από την πορεία τεσσάρων διαδοχικών γενεών τι οδήγησε σε ένα παρόν, που πληγώνει με πολλούς τρόπους. Πληγώνει συλλογικά και ατομικά. Όταν γυρίζω στη φάση της δημιουργίας τους (διάρκειας περίπου τεσσάρων ετών) ξαναζώ τη μέθεξη της γραφής, τη χαρά της ιστορικής έρευνας, τον
αγώνα της σύνθεσης. Και βέβαια το αποστασιοποιημένο διάβασμα και ξαναδιάβασμα του έργου ως μια απλή αναγνώστρια για να σημειώσω τα αδύνατα σημεία και να τα διορθώσω. Σε όλη αυτή τη διαδικασία είχα πολύτιμο βοηθό… την κλεισούρα του κορωνοϊού.

Το γράψιμο, η μυθοπλασία και η μελέτη της ιστορίας, πόσο έχουν διευρύνει ή αλλάξει τους δρόμους της σκέψης σας σχετικά με το μυστήριο της ανθρώπινης ύπαρξης;

Έχω καταλήξει στο εξής συμπέρασμα: Μη σπεύδεις να καταδικάσεις τίποτε και κανέναν. Εκείνο το καχεκτικό δεντράκι σήμερα δίνει πλούσιο καρπό. Εκείνος ο «πεπτωκώς» άνθρωπος σήμερα είναι το «άλας της γης».

Ο λόγος που σας ώθησε να γράψετε αυτό το βιβλίο είναι…

Θέλησα να δείξω τη στενή σύνδεση ανάμεσα στο συλλογικό και το ατομικό. Για το πώς τα (ιστορικά) γεγονότα επηρεάζουν τη ζωή μας, αλλά και πώς ο άνθρωπος, αντί για την παθητικότητα, μπορεί να επιλέξει τον αγώνα για μια ζωή άξια να τη ζει κανείς.

Μια φράση του που έχει ισχυρό αντίκτυπο σε εσάς είναι…

«Είναι ντροπή να ζει και να πεθαίνει κανείς μόνο για τον εαυτό του». Πλούταρχος, Παράλληλοι Βίοι.

Ένα σημαντικό μυθιστόρημα, στο οποίο ιστορίες ανθρώπων που απλώνονται σε τέσσερις γενιές αντικατοπτρίζουν κομβικά σημεία της νεότερης ιστορικής και κοινωνικής διαδρομής της Ελλάδας, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος.  Οι «Φωνές» της Λιλής Μαυροκεφάλου σκιαγραφούν με τρόπο ιδιαίτερο τη Μικρασιατική Καταστροφή και την προσφυγιά που ακολούθησε, την Κατοχή και την αντίσταση, τον Εμφύλιο και τη δικτατορία, καθώς και τη «δανεική» ευημερία μαζί με την πολύπλευρη κατάρρευση.

Η εκρηκτική Mικρασιάτισσα Ειδοθέα, η πρωτόγονη Μαριγώ, η επιφυλακτική Ηλέκτρα, ο στρυφνός μα ονειροπόλος Θοδωρής, η εφτάψυχη Φοίβη, ο φιλοσοφημένος Στέλιος, η ακτιβίστρια Αναστασία και ο ασκητικός Θεόδωρος καταθέτουν το λιθαράκι τους στο μυστήριο της ανθρώπινης ύπαρξης και του ιστορικού γίγνεσθαι. Και στη χρεοκοπημένη πατρίδα η ελπίδα, επιτέλους, αγανακτεί, σηκώνει κεφάλι και μαρσάρει.

Γεννημένη στη Θεσσαλονίκη, η Λιλή Μαυροκεφάλου πέρασε τα παιδικά κι εφηβικά της χρόνια στη Μακεδονία. Αργότερα εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου σπούδασε Αγγλική Φιλολογία και Ιστορία-Αρχαιολογία. Τα τελευταία χρόνια ζει στην Αίγινα, όπου ίδρυσε την Ομάδα Προσέγγισης Αρχαιοελληνικής Τραγωδίας. Εργάστηκε ως καθηγήτρια στη Μέση Εκπαίδευση και στον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού. Επίσης ως εθελόντρια στην Κιβωτό του Κόσμου και στην Κίνηση «Απελάστε το Ρατσισμό».

Άλλα έργα της τα οποία έχουν επίσης εκδοθεί: «Άγης» (ιστορικό µυθιστόρηµα, 1977, εκδ. Κέδρος), «Κλεοµένης» (ιστορικό μυθιστόρηµα, 1981, εκδ. Κέδρος, Βραβείο Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών), «Το άλλο» (µυθιστόρηµα επιστηµονικής φαντασίας, 1986, εκδ. Κέδρος), «Δύο στον καθρέφτη» (κοινωνικό µυθιστόρηµα, 1994, εκδ. Λιβάνη), «Της φωτιάς και της ερηµιάς» (ιστορικό µυθιστόρηµα, 1997, εκδ. Λιβάνη), «Το πιο όµορφο ταξίδι» (παιδικό µυθιστόρηµα, 1997, εκδ. Άγκυρα, Βραβείο Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς), «Μέρες καυτού καλοκαιριού» (κοινωνικό µυθιστόρηµα, 2001, εκδ. Άγκυρα), «Bίος και πολιτεία του Γερακάρη Λιµπεράκη» (ιστορικό µυθιστόρηµα, 2003, εκδ. Κέδρος), «Περιπέτεια στο νησί του Οδυσσέα» (παιδικό µυθιστόρηµα, 2007, εκδ. Άγκυρα), «Μυστικός Κρίκος» (κοινωνικό µυθιστόρηµα, 2021, εκδ. Κομνηνός), «Ατλαντίδα Μαινόμενη» (µυθιστόρηµα επιστηµονικής φαντασίας, 2022, εκδ. Πηγή).

Μιλώντας στο thesspress.gr για το ιστορικό μυθιστόρημα «Φωνές», η κ. Λιλή Μαυροκεφάλου αναφέρθηκε στη διαδικασία συγγραφής ενός τόσο απαιτητικού βιβλίου, αλλά και στο μήνυμα που φιλοδοξεί να περάσει στους αναγνώστες της.

Το μυθιστόρημά σας «Φωνές» αγγίζει πολύ σημαντικά γεγονότα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Πώς προσεγγίσατε αυτά τα γεγονότα ώστε να ενταχθούν μέσα στο μυθιστόρημα;

Πιστεύω πως τα προσέγγισα με αντικειμενικότητα,  νηφαλιότητα και προσπάθεια για την κατανόηση των γενεσιουργών αιτίων τους. Βασίστηκα σε πολλή μελέτη διαφορετικών πηγών, σε αφηγήσεις  (κυρίως συγγενών) και  σε  προσωπικά μου βιώματα.

Πώς αποφασίσατε να γράψετε ένα τέτοιο μυθιστόρημα;

Θα απαντήσω στο ερώτημα με τη μορφή ενός διαλόγου ανάμεσα στο καθημερινό νωθρό εαυτό μου και σε εκείνον τον άλλον εαυτό που απαιτεί υπερβάσεις και δύσκολες αλήθειες .

Είπε:  Θαρρείς πως ακούς  μονάχα τις κουβέντες των γύρω και τη φλυαρία της τηλεόρασης;  Ή έστω τα τζιτζίκια του μεσημεριού και τον παφλασμό της θάλασσας; Τις φωνές τους κάνεις τάχα πως δεν ακούς,  των νεκρών, λέω, μα και των ζωντανών, αυτές που λουφάζουν στην ψυχή και το αίμα σου! Ποιος μιλούσε δεν ρώτησα. ‘Ήξερα και δεν ήξερα. Υπάκουσα κι έστησα το μέσα αυτί.  Κι οι φωνές, σαν να σάλπισε εγερτήριο, εγέρθηκαν απ’ τη νάρκη τους. Λαχανιασμένες, αγωνιώδεις,  κάποιες μουντές μπερδεύονταν κι αλληλοπνίγονταν. Οι ιστορίες τους κονταροχτυπιόντουσαν ποια να πρωτακουστεί.  Ιστορίες παραφροσύνης ν΄απελπίζουν τη λογική, ιστορίες θάρρους να εμπαίζουν την απελπισία.  Βαβέλ.  Πρόσταξα ησυχία. Αποτραβήχτηκαν δειλιασμένες οι φωνές. Κι έπεσε πάνω μου η ευθύνη να  διαλέξω, να μην αδικήσω ούτε να παραποιήσω.

Είπε: Μην ψιλοκοσκινίζεις και τυραννιέσαι.  Δεν είσαι δα και φωνογράφος.  Αναπόφευκτη  κι η  δική  σου φωνή μέσα στις άλλες. Χάρισε  σ’ όλες  τους  ελευθερία. Ανοίγει ατραπούς  η ελευθερία έτσι που νους και καρδιά στις  πατημασιές του χθες να συλλαβίζουν το σήμερα και το αύριο.

Πόση έρευνα χρειάστηκε για να γράψετε ένα βιβλίο που αγγίζει τόσο ευαίσθητες ιστορικά περιόδους;  

Η έρευνα απαίτησε πολύ χρόνο,  αλλά υπήρξε συναρπαστική καθώς  μου αποκάλυπτε κρυφές  ή υποβαθμισμένες, λόγω πολιτικών σκοπιμοτήτων , αλήθειες.

Η κατάρτιση και οι σπουδές σας στην Ιστορία σας έχουν ωθήσει στη συγγραφή ιστορικών μυθιστορημάτων. Πώς σας βοηθά να εκφράζεστε το συγκεκριμένο είδος γραφής;

Με ενδιαφέρει το πώς  η ανθρώπινη κατάσταση και πορεία διαμορφώνεται σε στενή εξάρτηση με τα ιστορικά γεγονότα. Είναι αυτό το ενδιαφέρον που με ώθησε στις σπουδές μου και στα γραψίματά μου κι όχι το αντίστροφο.

Υπάρχουν αυτοβιογραφικά στοιχεία στους ήρωες του βιβλίου σας;

Η απάντηση είναι θετική.

Ασχολείστε με την αρχαία τραγωδία και μάλιστα έχετε ιδρύσει την Ομάδα Προσέγγισης Αρχαιοελληνικής Τραγωδίας. «Οι Φωνές» περιλαμβάνουν στοιχεία τραγωδίας και αν ναι, ποια;

Εκείνο που με προσείλκυσε στην τραγωδία είναι το διαχρονικό και κατ’ εξοχήν επίκαιρο μήνυμά της: η Ύβρις  ( η καταπάτηση των φυσικών ή θείων νόμων)  επιφέρει την άτη ( την νοητική σύγχυση) η οποία νομοτελειακά οδηγεί στην  Νέμεσι ( την  τιμωρία για να επέλθει κάθαρση). Οπότε οι Φωνές περιέχουν πολλά στοιχεία αρχαίας τραγωδίας τόσο σε συλλογικό όσο και ατομικό επίπεδο. Ενδεικτικά αναφέρω την Μικρασιατική καταστροφή,  τον εμφύλιο,  τα μνημόνια,  την χρεωκοπία της Ελλάδας, τον ανήθικο πλουτισμό,  την κατάχρηση ναρκωτικών ουσιών κ.λ.π.

Ποιο είναι το μήνυμα που φιλοδοξεί να στείλει στους αναγνώστες το βιβλίο σας;

Πώς τίποτε δεν είναι τελειωτικό και αμετάκλητο. Στην ευτυχία μην ξιπάζεσαι, στην ατυχία μην απελπίζεσαι. Και μην υποτιμάς τίποτε και κανέναν. Εκείνο το χθεσινό κακοτράχαλο δεντράκι σήμερα δίνει πλούσιο καρπό. Εκείνος  ο «πεπτωκώς» άνθρωπος σήμερα είναι το «άλας της γης».

Το εξαιρετικό μυθιστόρημά σας έχει τον τίτλο «Φωνές». Μιλήστε μας γι’ αυτό.

Σας ευχαριστώ για τον χαρακτηρισμό. Είναι οι ιστορίες τεσσάρων γενεών με κοινή ρίζα. Εκτυλίσσονται στη διάρκεια ενός περίπου αιώνα, από τη Μικρασιατική Καταστροφή μέχρι και τα χρόνια της εθνικής μας χρεοκοπίας και των μνημονίων. Αναπόφευκτα οι ατομικές ιστορίες των ηρώων και ηρωίδων του βιβλίου διαπλέκονται με τα ιστορικά γεγονότα της κάθε εποχής. Έτσι το ατομικό αντικατοπτρίζει το συλλογικό σε μια δύσκολη πορεία με ανατάσεις και πτώσεις, ενθουσιασμούς και διαψεύσεις, αγώνες και ελπίδες.

Το βιβλίο σας πραγματεύεται τη Μικρασιατική Καταστροφή και την προσφυγιά, την Κατοχή και την αντίσταση, τον Εμφύλιο και τη δικτατορία. Τι είναι αυτό που σας δυσκόλεψε κατά τη διάρκεια της συγγραφής;

1.Επειδή το βιβλίο πραγματεύεται γεγονότα της νεώτερης ιστορίας μας , κάποια μάλιστα πολύ νωπά, που ακόμη αποτελούν αντικείμενα αντεγκλήσεων, καταπιάστηκα με μακρόχρονη ιστορική έρευνα αντλώντας από διαφορετικές πηγές, ώστε να αποδώσω τα γεγονότα όσο το δυνατόν πιο αντικειμενικά και νηφάλια δίχως όμως να φορτώνω το κείμενο με υπερβολική ιστορία . Χαρακτηριστικά αναφέρω ότι συχνά για μία και μόνο φράση ιστορικής αναφοράς αφιέρωνα ώρες έρευνας.

2. Στο βιβλίο χρησιμοποιώ ως επί το πλείστον την εξομολογητική πρωτοπρόσωπη αφήγηση, αλλά και την δευτεροπρόσωπη (δηλ. τον τρόπο που μιλάμε στον εαυτό μας). Υπάρχει και η τριτοπρόσωπη αφήγηση του συγγραφέα─ αφηγητή. Κατ’ αυτόν τον τρόπο οι αφηγήσεις διεισδύουν η μία στην άλλη και συγκεκριμένα γεγονότα χρωματίζονται διαφορετικά μέσα από τις σκέψεις και τις αναμνήσεις διαφορετικών προσώπων. Μια τέτοια αφηγηματική πρακτική όπου ο χρόνος δε ρέει γραμμικά απαιτεί γερό και προσεχτικό χτίσιμο, ώστε τα επί μέρους να συγκλίνουν σε αρμονικό σύνολο.

Οι ήρωες είναι η εκρηκτική Mικρασιάτισσα Ειδοθέα, η πρωτόγονη Μαριγώ, η επιφυλακτική Ηλέκτρα, ο στρυφνός μα ονειροπόλος Θοδωρής, η εφτάψυχη Φοίβη, ο φιλοσοφημένος Στέλιος, η ακτιβίστρια Αναστασία και ο ασκητικός Θεόδωρος. Σε ποιόν/ποια έχετε ιδιαίτερη αδυναμία;

Σαφώς στην Ειδοθέα που έχει πολλά στοιχεία από την αγαπημένη μου και μάλιστα συνονόματη με την ηρωίδα γιαγιά μου.

Τι σας λένε πιο συχνά οι αναγνώστες;

Με κίνδυνο να μη φανώ αρκετά σεμνή και ταπεινή απαντώ πως, κατά τα λεγόμενά τους, ρούφηξαν το βιβλίο, ταυτίστηκαν με αρκετά πρόσωπά του και ─ κάποιες αναγνώστριες ─ έκλαψαν.

Ποια μηνύματα θέλετε να περάσετε μέσα από τα βιβλία σας;

Έχω συνειδητοποιήσει τελευταία και μετά από δεκατρία βιβλία πως το λεπτό νήμα που τα συνδέει όλα, το μήνυμα με άλλα λόγια, είναι η φράση στην προμετωπίδα του πρώτου μου μυθιστορήματος  ΑΓΗΣ (από τους Παράλληλους Βίους του Πλούταρχου). «Είναι ντροπή να ζούμε και να πεθαίνουμε μόνο για τον εαυτό μας». Το πιστεύω αυτό σε πείσμα του εγωκεντρικού, ατομοκρατούμενου κόσμου μας.

Πότε έγινε η πρώτη επαφή με τον μαγικό κόσμο της λογοτεχνίας;

Στην ηλικία των έντεκα, δώδεκα χρόνων χάρη σε μια δανειστική βιβλιοθήκη για ενήλικες όπου κατά ευτυχή συγκυρία είχα πρόσβαση.

Τι θυμάστε πιο έντονα από τα παιδικά κι εφηβικά σας χρόνια στη Μακεδονία;

Το ελεύθερο και ατελείωτο παιγνίδι στη φύση, τους αθώους έρωτες της εφηβείας, το βύθισμα σε κάποιο βιβλίο ενώ έξω από το παράθυρο η ομίχλη σκεπάζει τα πάντα.

Έχετε γράψει πολλά και αξιόλογα βιβλία. Υπάρχουν κάποια που ξεχωρίζετε και γιατί;

Δύσκολο να αποφασίσω επειδή όλα είναι δημιουργήματα μιας βαθιάς ανάγκης σε συγκεκριμένο χρόνο. Όμως ας ξεχωρίσω το πρώτο, τον ΑΓΗ επειδή το έγραψα μέσα σε έναν μεγάλο ενθουσιασμό, όχι μόνο συγγραφικό, αλλά και εκπορευόμενο από την αθώα πεποίθηση εκείνης της εποχής πως βαδίζαμε προς έναν καλύτερο κόσμο.

Ποιο είναι το καλύτερο σχόλιο που ακούσατε ποτέ για κάποιο «πνευματικό» παιδί σας;

Ϊσως αυτό: «Ο γιος μου φεύγοντας για σπουδές στη Γερμανία πήρε μαζί του και δύο βιβλία». Το ένα από τα δύο ήταν δικό μου, ΤΟ ΑΛΛΟ, αλλά η γυναίκα δεν το ήξερε.

Ποιες είναι τελικά οι φωνές;

Θα απαντήσω με έναν εσωτερικό μου μονόλογο: Θαρρείς πως ακούς μονάχα τις κουβέντες των γύρω και τη φλυαρία της τηλεόρασης; Ή έστω τα τζιτζίκια του μεσημεριού και τον παφλασμό της θάλασσας; Τις φωνές τους κάνεις τάχα πως δεν ακούς, των νεκρών, λέω, μα και των ζωντανών, αυτές που λουφάζουν στην ψυχή και το αίμα σου!

Ποιο είναι το μότο της ζωής σας;

Ποτέ μην περιφρονείς τίποτε και κανένα. Αυτό το κακομοιριασμένο δεντράκι μπορεί αύριο να δώσει πλούσιο καρπό. Αυτός ο «πεπτωκώς» άνθρωπος ίσως αύριο είναι «το άλας της γης»

Στείλτε το δικό σας μήνυμα στους αναγνώστες του blog

Το μότο είναι και το μήνυμα.

Λιλή Μαυροκεφάλου: «Φωνές»

Η συγγραφέας Λιλή Μαυροκεφάλου απαντά στις 10+1 Ερωτήσεις που τις θέτει ο Κωνσταντίνος Μανίκας, με αφορμή την κυκλοφορία του νέου της βιβλίου “Φωνές” από τις εκδόσεις Κέδρος.

Κυκλοφόρησε το νέο σας μυθιστόρημα με τίτλο “Φωνές”. Τι πραγματεύεται; 

Μια ποικιλία χαρακτήρων αρθρώνουν εξομολογητικό λόγο για να αφηγηθούν τη ζωή τους που την σημαδεύουν πόλεμοι, κοινωνικές και πολιτικές αναταραχές σε μια χρονική περίοδο εκατό περίπου ετών από την ελληνική κατάληψη της Σμύρνης μέχρι τα πρόσφατα χρόνια της χρεωκοπίας και των μνημονίων. Αναπόφευκτα ο αναγνώστης έρχεται σε επαφή και με κομβικά σημεία της νεώτερης ελληνικής ιστορίας μας.

Σκιαγραφήστε μας τους βασικούς ήρωες. Ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά και τα κίνητρα τους 

Η Μικρασιάτισσα  Ειδοθέα. Πληθωρική, φωνακλού, αυθόρμητη, δοτική, αγωνίστρια. Από καλομαθημένη αρχοντοπούλα  πρόσφυγας στην Τούμπα της Θεσσαλονίκης, με τρία ορφανά  και άρρωστη μάνα, παλεύει για επιβίωση δίχως να χάνει το κέφι της.  Η κόρη της, η Ηλέκτρα, είναι το αντίθετο της μάνας της. Επιφυλακτική και μετρημένη κρύβει επιμελώς τα τραύματά της. Ο σύζυγος της, ο Θοδωρής, ένα  φτωχό πεισματάρικο χωριατόπουλο που «ανέβηκε», στριφνός, εγωιστής και ονειροπόλος  προσπαθεί να ταιριάξει δυο ανάγκες: να συντηρήσει οικογένεια μέσα στην Γερμανική Κατοχή και να μη μείνει έξω από την Αντίσταση. Η Φοίβη, η κόρη τους, ευάλωτη, συναισθηματικά ανασφαλής, αλλά μαζί εφτάψυχη, ωριμάζει στα χρόνια της δικτατορίας και της «δανεικής ευημερίας». Μετά από άτυχες ερωτικές περιπέτειες ηρεμεί στο γάμο της για αρκετά χρόνια.  Όμως  η χηρεία και η τοξικοεξάρτηση του γιου της, του Θεόδωρου,  γκρεμίζουν τον κόσμο της και της αλλάζουν ριζικά  ρότα ζωής. Ο Θεόδωρος καταφέρνει επιτέλους να ξεπεράσει την εξάρτησή του. Αναδεικνύεται όχι μόνο πρωτοπόρος βιοκαλλιεργητής, αλλά και εν δυνάμει κοινωνικός αναμορφωτής, ίνδαλμα και έμπνευση  για κάποιους  αβόλευτους νέους  που αναζητούν όραμα.

Τι θεωρείτε ότι θα αποκομίσει, ως απόσταγμα, ο αναγνώστης;

Εκείνη την ματιά στην ιστορία ( είτε εθνική είτε ατομική)  που φωτίζει το γεγονός ότι το παρελθόν είναι πάντα δρών και παρόν στη ζωή μας. 2. Την πίστη πως τίποτε δεν είναι προδιαγεγραμμένο  και αμετάκλητο. Εκείνο το χθεσινό καχεκτικό δεντράκι  σήμερα δίνει πλούσιο καρπό∙ εκείνος ο πεπτωκώς άνθρωπος  σήμερα είναι «το άλας της γης».

Ποια εικόνα καταγράφετε για την πορεία της  ελληνικής κοινωνίας μέσα στον προηγούμενο αιώνα;  

Η πορεία της ελληνικής κοινωνίας  είναι περιπετειώδης, ανηφορική, επικίνδυνη,  συχνά στην κόψη του ξυραφιού. Όμως στα τέλη του προηγουμένου  αιώνα  η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση  σηματοδοτεί θεαματική αλλαγή αυτής της πορείας με κύρια χαρακτηριστικά την δημοκρατικοποίηση σε πολλούς τομείς,  αλλά    και μια πρωτοφανή καταναλωτική ευωχία που αναπόφευκτα  κυοφορεί την χρεωκοπία και την πτώχευση.

Ποιο ήταν το ερέθισμα για να ασχοληθείτε με τη συγγραφή; 

Νομίζω το ερέθισμα ήταν το πάθος μου για το διάβασμα και η δυνατότητα να έχω πρόσβαση από πολύ μικρή σε καλή λογοτεχνία, έστω κι αν δεν την πολυκαταλάβαινα. Με αφετηρία  τα διαβάσματά μου εκείνα σκάρωνα δικές μου ιστορίες σε συνέχειες και τις έλεγα στον εαυτό μου πριν αποκοιμηθώ.

Τι αποτελεί λογοτεχνία, για εσάς; 

Απόλαυση. Παράθυρο στον κόσμο. Ταξίδι και εξερεύνηση. Πολλές ζωές μέσα σε μία. Συντροφιά. Καταφύγιο στη μοναξιά. Συνομιλία με σπουδαία πνεύματα που ποτέ δεν θα μπορούσα να συναντήσω.

Τι ρόλο έχει πλέον το βιβλίο, στην ψηφιακή εποχή μας; 

Η ψηφιακή εποχή μας είναι η εποχή της ταχύτητας και του  κατακερματισμού της προσοχής σε αναρίθμητες ψηφιακές οντότητες.  Το βιβλίο όμως απαιτεί χρόνο και συγκέντρωση. Το φωνητικό βιβλίο ίσως αποδειχτεί μια συμβιβαστική λύση. Πάντως και το έντυπο βιβλίο πιστεύω πως θα επιζήσει γιατί δημιουργεί συναισθηματικό δεσμό με τον αναγνώστη.

Γιατί  οι Έλληνες, παρά την πλούσια λογοτεχνική ιστορία τους, είναι από τους λαούς που  διαβάζουν λιγότερο;

Ο τρόπος διδασκαλίας της λογοτεχνίας στο σχολείο ευθύνεται σημαντικά. Αντί έλξης  δημιουργεί συχνά απώθηση  καθώς  το λογοτεχνικό έργο τεμαχίζεται  με το λεπίδι της  ανάλυσης ώστε να αποκαλυφθούν τεχνικές και  μηνύματα. Όμως το ανατομικό κομμάτιασμα προϋποθέτει πτώμα. Και ποιο πτώμα είναι ελκυστικό; Αν η προσέγγιση  ήταν  ολιστική, με  αμεσότητα, αυθορμητισμό και συγκίνηση, το έργο θα προσλαμβανόταν ως κάτι ζωντανό και  ερωτεύσιμο. Βέβαια ας μην παραγνωρίζεται και η μεσογειακή εξωστρέφεια του Έλληνα που έχει να κάνει με το κλίμα.

Ένας μήνας “καραντίνα”. Ποια είναι τα πέντε βιβλία που θα θέλατε μαζί σας; 

Την ομηρική Οδύσσεια, την  Αναφορά στον Γκρέκο του Καζαντζάκη, τον Αδριανό της Γιουρσενάρ, το Μαύρο Νερό του Μαρκόπουλου, την Ιερή Πείνα του Άνσγουερθ

Διαλέγετε παρέα για ολιγοήμερη απόδραση. Ποιους λογοτέχνες, ανεξαρτήτως ιστορικής περιόδου δράσης, θα συμπεριλαμβάνατε; 

Τον αμφισβητία ποιητή Ευριπίδη, τον πιο μοντέρνο από τους τραγικούς. Τον Ροίδη για το αστραφτερό πνεύμα του, τον Παπαδιαμάντη για την αγιοσύνη του, τον Καλβίνο για την οργιαστική φαντασία του, τον Μαρκές για τη μαγεία του…

Χρειαζόμαστε περισσότερο ρομαντισμό ή ρεαλισμό στις ζωές μας;

Και το καλύτερο πράγμα στην υπερβολή του καταλήγει να είναι κακό. Οπότε αυτό που χρειαζόμαστε είναι η ισορροπία. Δεν χάνουμε από τα μάτια μας τον  ουρανό αλλά τα πόδια μας πατάνε γερά στη γη.

«ΦΩΝΕΣ» είναι ο τίτλος του νέου σας βιβλίου. Μιλήστε μας γι’ αυτό.

 Είναι η ιστορία μιας οικογένειας που διακλαδίζεται σε τέσσερις γενιές καλύπτοντας περίπου μια εκατονταετία: από την Μικρασιατική καταστροφή του 1922 μέχρι τα πολύ πρόσφατα χρόνια της οικονομικής πτώχευσης και των μνημονίων. Οι προσωπικές φωνές ─ αφηγήσεις  των ηρώων του βιβλίου συνθέτουν τη Μεγάλη Φωνή της πολυτάραχης ιστορίας μας  που ηχεί πάντα μέσα μας.

Ποια ήταν η πηγή έμπνευσης;

 Ήταν ακριβώς αυτές οι φωνές ─ οι περισσότερες ανθρώπων συγγενικών μου, μαζί και η δική μου ─ που  δεν με άφηναν σε ησυχία. Βούιζαν μέσα στο κεφάλι μου και επίμονα ζητούσαν διέξοδο. Πίσω τους άκουγα πάντα τον αχό της Ιστορίας 

Τι είναι αυτό που κάνει τους ήρωές σας τόσο ζωντανούς;

Πολλούς τους έχω ζήσει. Κάποιους τους έχω φανταστεί. Πάντως γράφοντας τούς βλέπω, τους ακούω. Και τους υποδύομαι. Γίνομαι εκείνοι. 

Με ποια από τις ηρωίδες του βιβλίου ταυτίζεστε και γιατί;

 Είναι το μάλλον φανερό μυστικό αυτό. Το αφήνω μετέωρο σε εικασίες. 

Η γραφή είναι στρωτή και κυλάει νεράκι. Πως το καταφέρατε αυτό;

Τα γραφτά μου γνωρίζουν περιόδους ανάπαυσης με σκοπό να τα ξαναδιαβάζω και να τα επεξεργάζομαι με την κριτική ματιά ενός αναγνώστη. Για να ικανοποιώ λοιπόν τον εαυτό ─ αναγνώστη πετώ  τα περιττά, ζωντανεύω τα πλαδαρά, διορθώνω ό,τι με ενοχλεί.

Υπήρξε κάτι που σας δυσκόλεψε κατά τη διάρκεια της συγγραφής;

 Η αρχιτεκτονική του βιβλίου είναι απαιτητική. Καθώς οι  φωνές των ηρώων ακολουθούν τους δρόμους της μνήμης και ο χρόνος στο βιβλίο έχει πισωγυρίσματα και άλματα χρειάζεται προσοχή ώστε η αφήγηση να πατά γερά στα ιστορικά γεγονότα και ημερομηνίες. Επίσης το γλωσσικό ιδίωμα αλλάζει ανάλογα με τον αφηγητή. Αυτά για την τεχνική. Η ιστορική έρευνα δεν ήταν παίξε ─ γέλασε. Προσπάθησα, και νομίζω το πέτυχα, τα ιστορικά γεγονότα να παρουσιαστούν με αντικειμενικότητα και ειλικρίνεια.

Τι έχετε κερδίσει και τι έχετε χάσει όλα αυτά τα χρόνια;

Δεν πολυμετρώ κέρδη και χασούρες. Πιστεύω πως  εκεί που χάνεις, εκεί κερδίζεις. Είναι οι δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος.

Υπάρχουν σήμερα «φωνές» που σας ενοχλούν;

Οι φασιστίζουσες φωνές οποιασδήποτε απόχρωσης που θέλουν να παραδεχτείς ότι το μαύρο είναι άσπρο και ότι η παράνοια είναι η πεμπτουσία της λογικής. Επίσης οι γκρινιάρικες φωνές που δεν τολμούν να γίνουν κραυγές. 

Ποιο από τα βιβλία σας ξεχωρίζετε και γιατί;

Το τελευταίο, γιατί πιστεύω ότι οι εικόνες και οι  «Φωνές» του συμπυκνώνουν κάτι από τον κόσμο μας. Και επειδή έκανα σοβαρή επένδυση χρόνου και ψυχής.  

Τελικά η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία;

Αθάνατη είναι, γιατί γεννιέται κάθε φορά από την πιο βαθιά απελπισία.

Στείλτε το δικό σας μήνυμα στους αναγνώστες του blog.

«Τίποτε δεν είναι τελειωτικό και αμετάκλητο. Στην επιτυχία μην ξιπάζεσαι, στην ατυχία μην απελπίζεσαι. Εκείνο το χθεσινό κακοτράχαλο δεντράκι σήμερα δίνει πλούσιο καρπό. Εκείνος «ο πεπτωκώς άνθρωπος σήμερα είναι το άλας της γης».

Σας ευχαριστώ για το εύστοχο ερωτηματολόγιο

Η συγγραφέας Λιλή Μαυροκεφάλου απαντά στο ψυχογράφημα ερωτήσεων, γνωστό ως ερωτηματολόγιο του Προυστ με αφορμή το τελευταίο της μυθιστόρημα «Φωνές», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κέδρος.

Γεννημένη στη Θεσσαλονίκη, η Λιλή Μαυροκεφάλου πέρασε τα παιδικά κι εφηβικά της χρόνια στη Μακεδονία. Αργότερα εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου σπούδασε Αγγλική Φιλολογία και Ιστορία-Αρχαιολογία. Τα τελευταία χρόνια ζει στην Αίγινα, όπου ίδρυσε την Ομάδα Προσέγγισης Αρχαιοελληνικής Τραγωδίας. Εργάστηκε ως καθηγήτρια στη Μέση Εκπαίδευση και στον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού. Επίσης ως εθελόντρια στην Κιβωτό του Κόσμου και στην Κίνηση «Απελάστε το Ρατσισμό». Γράφει βιβλία από το 1977.

Πότε και πού υπήρξατε ευτυχισμένη;
Μαθαίνοντας ότι θα αποκτούσα το μοναχοπαίδι μου. Γράφοντας το πρώτο μου βιβλίο, τον «Άγη». Αντικρίζοντας τον πρώτο καρπό στον κήπο μου. Στη μοναδική μου υποβρύχια κατάδυση στην Κέρκυρα. Σε ρεσιτάλ βιολιού του Λεωνίδα Καβάκου. Στο τελεφερικ στο Μέτσοβο επάνω από το αμόλευτο χιόνι, μέσα σε απόκοσμη σιωπή.

Αν μπορούσατε να αλλάξετε ένα πράγμα στον εαυτό σας, ποιο θα ήταν αυτό;
Την ηλικία.

Για ποιο πράγμα μετανιώνετε περισσότερο;
Που αρκετές φορές παγιδεύτηκα σε συμβατικά «πρέπει».

Ποιοι είναι οι ήρωές σας στην πραγματική ζωή;
Απλοί άνθρωπο που με ξαφνιάζουν με το κουράγιο τους στα δύσκολα και τη σοφία τους.

Ποιο χαρακτηριστικό αποδοκιμάζετε περισσότερο στους άλλους;
Την στενομυαλιά.

Πού θα θέλατε να ζείτε;
Όπου ζω. Στην Αίγινα.

Ποιο είναι το αγαπημένο σας ταξίδι;
Αυτό που ονειρεύομαι.

Με ποια ιστορική προσωπικότητα ταυτίζεστε περισσότερο;
Το πολυσκέφτομαι. Άρα με καμία.

Ποιοι είναι οι αγαπημένοι σας συνθέτες;
Μίκης Θεοδωράκης. Βαγγέλης Παπαθανασίου. Αντονίν Ντβορζακ.

Ποιο θεωρείτε ότι είναι το μεγαλύτερο κατόρθωμά σας;
Ότι διατηρώ τα λογικά μου μέσα σε έναν κόσμο παράνοιας

Τι εκτιμάτε περισσότερο στους φίλους σας;
Την καλοσύνη.

Το βιβλίο που σας σημάδεψε;
«Τα μυστικά του Βάλτου» της Πηνελόπης Δέλτα.

Η ταινία που σας σημάδεψε;
«Ντερσού Ουζάλα» του Κουροσάβα

Ποιοι είναι οι αγαπημένοι σας ζωγράφοι;
Ελ Γκρέκο, Νταλί, Μπλέηκ.

Σε ποια περίπτωση επιλέγετε να πείτε ψέματα;
Όταν η αλήθεια θα πληγώσει καίρια.

Ποιοι είναι οι αγαπημένοι σας συγγραφείς;
Καζαντζάκης, Μαρκές, Ουελμπέκ.

Πώς θα επιθυμούσατε να πεθάνετε;
«Ανώδυνα. Ανεπαίσχυντα. Ειρηνικά».

Ποια πιστεύετε ότι είναι η χειρότερη μορφή δυστυχίας;
Ο πόνος. Σωματικός και ψυχικός.

Εάν συνέβαινε να συναντήσετε τον Θεό, τι θα θέλατε να σας πει;
Βλέπεις; Υπάρχω.

Σε ποια πνευματική κατάσταση βρίσκεστε αυτόν τον καιρό;
Σε ήρεμη εγρήγορση.

Πείτε μας δυο λόγια για το νέο βιβλίο σας με τίτλο «Φωνές» που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κέδρος. Τέσσερις διαδοχικές γενιές μιλούν μέσα από τις σελίδες του βιβλίου. Οι περιπέτειες, τα πάθη τους, οι αγώνες κι οι αγωνίες τους αντικατοπτρίζουν κομβικά σημεία της νεότερης ιστορικής και κοινωνικής διαδρομής μας: Μικρασιατική Καταστροφή και προσφυγιά, Κατοχή και αντίσταση, Εμφύλιος και δικτατορία, «δανεική» ευημερία και πολύπλευρη κατάρρευση. Οι ήρωες του βιβλίου, πρόσωπα καθημερινά και αναγνωρίσιμα, καταθέτουν το λιθαράκι τους στο μυστήριο της ανθρώπινης ύπαρξης και του ιστορικού γίγνεσθαι. Και στη χρεοκοπημένη πατρίδα η ελπίδα, επιτέλους, αγανακτεί, σηκώνει κεφάλι και μαρσάρει.

Ποια ήταν η αφορμή για να ξεκινήσετε τη συγγραφή του; Από καιρό σχεδίαζα να γράψω ένα βιβλίο όπου μια οικογενειακή ιστορία με πολλά προσωπικά μου βιώματα θα ήταν η άλλη όψη και αντανάκλαση της δύσκολης εθνικής μας διαδρομής. Ήταν όμως σε μια ζόρικη περίοδο της ζωής μου που βούτηξα σε αυτό το απαιτητικό λογοτεχνικό εγχείρημα. Και πράγματι. Ο αντιπερισπασμός λειτούργησε. Η κρίση κάρπισε.

Ποιο μήνυμα θα θέλατε να αποκομίσει ο αναγνώστης διαβάζοντας τις «Φωνές»; Τίποτε δεν είναι τελειωτικό και αμετάκλητο. Στην ευτυχία μην ξιπάζεσαι, στην ατυχία μην απελπίζεσαι. Και μην υποτιμάς τίποτε και κανέναν. Εκείνο το χθεσινό κακοτράχαλο δεντράκι σήμερα δίνει πλούσιο καρπό. Εκείνος ο «πεπτωκώς» άνθρωπος σήμερα είναι «το άλας της γης».

Μεταφέρετε προσωπικά βιώματά σας στα βιβλία σας; Αν και αρκετά από τα βιβλία μου μπορούν να χαρακτηριστούν ως ιστορικά, είναι αδύνατον να μην εισχωρήσουν και σε αυτά προσωπικά βιώματα. Ο λόγος; O συγγραφέας προσλαμβάνει ─όπως ο καθένας─ και μεταπλάθει τον κόσμο μέσα από τον δικό του ψυχισμό. Από την άλλη μεριά, πέρα από το κυρίαρχο και αναγνωρίσιμο στοιχείο της προσωπικότητας μας, δημιουργημένο κυρίως από εμπειρίες και περιβάλλον, έχουμε πολλές άλλες πλευρές, υποτονικές ή και σε ύπνωση λόγω συνθηκών. Αυτές ενεργοποιεί ο συγγραφέας ώστε να διεισδύει στον ψυχισμό των ηρώων του όπως ακριβώς ο ηθοποιός στους ρόλους του.

Τι μπορεί να προσφέρει η λογοτεχνία στον σύγχρονο άνθρωπο; Ζούμε σε έναν κόσμο καταιγιστικής πληροφόρησης, που συχνά δεν είναι παρά μεταμφιεσμένη πλύση εγκεφάλου με στόχο το μυαλό, την ψυχή και το πορτοφόλι μας. Σε έναν κόσμο σύγχυσης και κατακερματισμένου χρόνου που εξουδετερώνει την κρίση, η καλή λογοτεχνία είναι καταφύγιο ηρεμίας και αντίδοτο στην κυρίαρχη βαβούρα, επειδή απαιτεί αδιάσπαστο χρόνο και συγκέντρωση. Και βέβαια προσφέρει όχι μόνο ερεθίσματα στη σκέψη που γίνεται όλο και πιο μονοδιάστατη και επιφανειακή, αλλά και ένα συνεκτικό αφήγημα της ζωής που βοηθά στην κατανόηση του εαυτού και των άλλων.

Ποια αξία θεωρείτε υπέρτατη; Την ελευθερία που προϋποθέτει την αυτοκυριαρχία.

Κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κέδρος το εξαιρετικό μυθιστόρημα της Λιλής Μαυροκεφάλου «Φωνές».

Τέσσερις γενιές. Και οι ιστορίες τους να αντικατοπτρίζουν κομβικά σημεία της νεότερης ιστορικής και κοινωνικής διαδρομής μας: Μικρασιατική Καταστροφή και προσφυγιά, Κατοχή και αντίσταση, Εμφύλιος και δικτατορία, «δανεική» ευημερία και πολύπλευρη κατάρρευση. Η εκρηκτική Mικρασιάτισσα Ειδοθέα, η πρωτόγονη Μαριγώ, η επιφυλακτική Ηλέκτρα, ο στρυφνός μα ονειροπόλος Θοδωρής, η εφτάψυχη Φοίβη, ο φιλοσοφημένος Στέλιος, η ακτιβίστρια Αναστασία και ο ασκητικός Θεόδωρος καταθέτουν το λιθαράκι τους στο μυστήριο της ανθρώπινης ύπαρξης και του ιστορικού γίγνεσθαι. Και στη χρεοκοπημένη πατρίδα η ελπίδα, επιτέλους, αγανακτεί, σηκώνει κεφάλι και μαρσάρει.

Βιογραφικό: Γεννημένη στη Θεσσαλονίκη η Λιλή Μαυροκεφάλου πέρασε τα παιδικά κι εφηβικά της χρόνια στη Μακεδονία. Αργότερα εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου σπούδασε Αγγλική Φιλολογία και Ιστορία-Αρχαιολογία. Τα τελευταία χρόνια ζει στην Αίγινα, όπου ίδρυσε την Ομάδα Προσέγγισης Αρχαιοελληνικής Τραγωδίας. Εργάστηκε ως καθηγήτρια στη Μέση Εκπαίδευση και στον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού. Επίσης ως εθελόντρια στην Κιβωτό του Κόσμου και στην Κίνηση «Απελάστε το Ρατσισμό». Έργα της: «Άγης» (ιστορικό µυθιστόρηµα, 1977, εκδ. Κέδρος), «Κλεοµένης» (ιστορικό μυθιστόρηµα, 1981, εκδ. Κέδρος, Βραβείο Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών), «Το άλλο» (µυθιστόρηµα επιστηµονικής φαντασίας, 1986, εκδ. Κέδρος), «Δύο στον καθρέφτη» (κοινωνικό µυθιστόρηµα, 1994, εκδ. Λιβάνη), «Της φωτιάς και της ερηµιάς» (ιστορικό µυθιστόρηµα, 1997, εκδ. Λιβάνη), «Το πιο όµορφο ταξίδι» (παιδικό µυθιστόρηµα, 1997, εκδ. Άγκυρα, Βραβείο Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς), «Μέρες καυτού καλοκαιριού» (κοινωνικό µυθιστόρηµα, 2001, εκδ. Άγκυρα), «Bίος και πολιτεία του Γερακάρη Λιµπεράκη» (ιστορικό µυθιστόρηµα, 2003, εκδ. Κέδρος), «Περιπέτεια στο νησί του Οδυσσέα» (παιδικό µυθιστόρηµα, 2007, εκδ. Άγκυρα), «Μυστικός Κρίκος» (κοινωνικό µυθιστόρηµα, 2021, εκδ. Κομνηνός), «Ατλαντίδα Μαινόμενη» (µυθιστόρηµα επιστηµονικής φαντασίας, 2022, εκδ. Πηγή).

Μία ιδιαίτερα έμπειρη, αξιόλογη και πολυβραβευμένη συγγραφέα έχουμε την τιμή να φιλοξενούμε σήμερα στις Τέχνες, η οποία μετράει ήδη αρκετές δεκαετίες στον χώρο των γραμμάτων, προσφέροντας αρκετά πνευματικά διαμάντια στον πολιτισμό μας. Είναι η συγγραφέας Λιλή Μαυροκεφάλου, που μας συστήνεται για ακόμα μια φορά, ενώ παράλληλα φέρνει μαζί της και το νέο της βιβλίο με τίτλο «Φωνές», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Κέδρος».

Γεννημένη στη Θεσσαλονίκη η Λιλή Μαυροκεφάλου πέρασε τα παιδικά και εφηβικά της χρόνια στη Μακεδονία. Αργότερα εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου σπούδασε Αγγλική Φιλολογία και Ιστορία-Αρχαιολογία. Τα τελευταία χρόνια ζει στην Αίγινα, όπου ίδρυσε την Ομάδα Προσέγγισης Αρχαιοελληνικής Τραγωδίας. Εργάστηκε ως καθηγήτρια στη Μέση Εκπαίδευση και στον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού. Επίσης ως εθελόντρια στην Κιβωτό του Κόσμου και στην Κίνηση «Απελάστε τον Ρατσισμό».

Έργα της: «Άγης» (ιστορικό µυθιστόρηµα, 1977, εκδ. Κέδρος), «Κλεοµένης» (ιστορικό μυθιστόρηµα, 1981, εκδ. Κέδρος, Βραβείο Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών), «Το άλλο» (µυθιστόρηµα επιστηµονικής φαντασίας, 1986, εκδ. Κέδρος), «Δύο στον καθρέφτη» (κοινωνικό µυθιστόρηµα, 1994, εκδ. Λιβάνη), «Της φωτιάς και της ερηµιάς» (ιστορικό µυθιστόρηµα, 1997, εκδ. Λιβάνη), «Το πιο όµορφο ταξίδι» (παιδικό µυθιστόρηµα, 1997, εκδ. Άγκυρα, Βραβείο Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς), «Μέρες καυτού καλοκαιριού» (κοινωνικό µυθιστόρηµα, 2001, εκδ. Άγκυρα), «Bίος και πολιτεία του Γερακάρη Λιµπεράκη» (ιστορικό µυθιστόρηµα, 2003, εκδ. Κέδρος), «Περιπέτεια στο νησί του Οδυσσέα» (παιδικό µυθιστόρηµα, 2007, εκδ. Άγκυρα), «Μυστικός Κρίκος» (κοινωνικό µυθιστόρηµα, 2021, εκδ. Κομνηνός), «Ατλαντίδα Μαινόμενη» (µυθιστόρηµα επιστηµονικής φαντασίας, 2022, εκδ. Πηγή). Μιλήσαμε μαζί της με αφορμή το νέο της βιβλίο «Φωνές» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος.

Κυρία Μαυροκεφάλου,  αναρωτιέμαι πόσο καιρό σάς πήρε να συλλάβετε αλλά και να υλοποιήσετε το ελκυστικότατο αυτό, πολυσέλιδο, χορταστικό έργο σας; Πολύ να υποθέσω;

Η αρχική σύλληψη ήταν να δώσω την τρικυμιώδη πορεία μιας οικογένειας (περιλαμβάνει  τέσσερις γενιές)  παράλληλα και σε συνάφεια με τις ιστορικές μας περιπέτειες σε μια πορεία εκατό χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή μέχρι πολύ πρόσφατα.

Ήττες, αγώνες επιτεύγματα,  οικονομική ευημερία,  παρακμή, πτώση αντικατοπτρίζονται και διαπλέκονται με τις  φωνές ─ ιστορίες των ηρώων του βιβλίου. Το ατομικό είναι πάντα διαποτισμένο από το γενικό. Αυτή, ομολογώ, η φιλόδοξη πρόθεσή μου απαιτούσε χρονοβόρα και προσεκτική ιστορική έρευνα ώστε η εικόνα να είναι ισορροπημένη και κατά το δυνατόν αντικειμενική.

Ως προς τη δομή, οι φωνές ─ αφηγήσεις των ηρώων παρεισφρέουν η μία στην άλλη και αλληλοσυμπληρώνονται έτσι ώστε οι χαρακτήρες και τα δρώμενα να φωτίζονται από πολλές πλευρές και επίπεδα με στόχο ─ και πιστεύω αποτέλεσμα ─ να δομηθεί ένα στέρεο και συνεκτικό αφήγημα.

Κατανάλωσα επίσης αρκετό χρόνο σε επανειλημμένες αναγνώσεις του κειμένου, με σημαντικά χρονικά διαστήματα ανάμεσά τους, ώστε να το κρίνω αποστασιοποιημένα ως αναγνώστης και όχι ως δημιουργός. Αποτέλεσμα: να αφαιρώ, να διορθώνω, να αλλάζω, ενίοτε και να προσθέτω. Οπότε το βιβλίο μού πήρε τρία χρόνια, ίσως και παραπάνω.

Οι Φωνές μιλούν για τις ζωές τεσσάρων ολόκληρων γενιών, από τη Μικρασιατική Καταστροφή έως σήμερα. Πολυπρόσωπο έργο. Δεν σας δυσκόλεψαν οι τόσοι πολλοί, συχνά  εκ διαμέτρου αντίθετοι, χαρακτήρες;

Όχι ιδιαίτερα. Αρκετοί χαρακτήρες μού ήταν οικείοι, άλλοι βέβαια φανταστικοί. Ωστόσο γράφοντας γίνομαι και «ηθοποιός» υποδυόμενη τους χαρακτήρες μου. Όλοι μας είμαστε αυτό που γίναμε, αλλά παράλληλα και πάρα πολλές άλλες εν δυνάμει εκδοχές. Από αυτές τις εκδοχές, λοιπόν, αντλώ και ανασύρω υλικό.

Η Ειδοθέα εκρηκτική «κλασική» Μικρασιάτισσα, η καταπληκτική, κατ’ εμέ, Μαριγώ, η «κρατημένη» Ηλέκτρα, η Φοίβη, η Αναστασία. Ποια από τις ηρωίδες σας συμπαθήσατε λιγάκι πιο πολύ και γιατί;

Τη γιαγιά Ειδοθέα που υπήρξε η αγαπημένη μου γιαγιά.

Και από τους άνδρες; Τον Στέλιο, τον Θοδωρή, τον Θεόδωρο;

Τον Θεόδωρο γιατί παρατηρώ πως αυτοί που πέφτουν αλλά βρίσκουν τη δύναμη να σηκωθούν είναι συνήθως πιο ανθρώπινοι, πιο σοφοί και συμπονετικοί από τους λεγόμενους  «κανονικούς».

Κάπου στο μέσον της ιστορίας υπάρχει η απίθανη σκηνή της γνωριμίας, της τελετής αλλά και της πρώτης βραδιάς του γάμου της Μαριγώς και του Τάσου. Σας έχει αφηγηθεί κάποια συγγενής αυτή τη σκηνή, την τόσο ζωντανή, τόσο αποκαλυπτική για τα ήθη και έθιμα καιρών παλιών, γραφικών και ξεχασμένων;

Η σκηνή είναι τελείως φανταστική ─ποιος θα μπορούσε να μου αφηγηθεί κάτι τέτοιο; Ξεπήδησε από τους χαρακτήρες του βιβλίου και την εποχή.

Και η ντοπιολαλιά; Πού την μάθατε;

Υπάρχουν άφθονα τέτοια γραπτά αφηγήματα. Δεν είχα παρά να τα διαβάσω και να τα μιμηθώ.

Από τη συμπρωτεύουσα μετακομίσατε στην Αθήνα;

Έφυγα με την οικογένειά μου στα είκοσί μου, όταν οι γονείς μου μετατέθηκαν στην Αθήνα.

Και από εκεί πάλι εγκατασταθήκατε στην Αίγινα. Πώς έγινε αυτό; Και πώς είναι η ζωή στο κοντινό νησί και δη τους κρύους, ζόρικους μήνες;

Αυτή η μετοίκηση έγινε πριν δώδεκα χρόνια όταν ελεύθερη από οικογενειακές υποχρεώσεις αναζήτησα μια ζωή πιο κοντά στη φύση. Όσο για τους «ζόρικους μήνες» δεν είναι καθόλου ζόρικοι, για να μην πω είναι οι πιο ευχάριστοι. Εκτός από ησυχία υπάρχει κοινωνική και πνευματική ζωή. Φροντίζουμε γι’ αυτό και είμαστε αρκετοί.

Εκτός από τη γραφή έχετε πολλές άλλες ενασχολήσεις, εθελοντικού κυρίως χαρακτήρα;

Η Αίγινα προσφέρει πολλές δυνατότητες για να περιοριστώ στην Αίγινα. Η δημιουργία και λειτουργία Λέσχης Βιβλίου και Προσέγγισης της Αρχαιοελληνικής Τραγωδίας απορροφά ευχάριστα μέρος του χρόνου μου. Επίσης είναι προσιτές και άλλες δραστηριότητες, όπως  η πεζοπορία, το κολύμπι, το γυμναστήριο, η ζωγραφική και άλλα.

Στη λογοτεχνία εμφανιστήκατε, αν δεν κάνω λάθος, πριν πολλά χρόνια, το 1977, με το μυθιστόρημα Άγης. Στο μεσοδιάστημα μέχρι τις Φωνές;

Οι Φωνές είναι το δέκατο τρίτο μυθιστόρημά μου, όμως μεσολάβησε μια δεκαπενταετία αποχής μου από τη λογοτεχνία για προσωπικούς λόγους.

Οι Φωνές κλείνουν αισιόδοξα.  Εσείς, ως χαρακτήρας, βλέπετε το ποτήρι μισοάδειο ή μισογεμάτο;

Όσο υπάρχει ζωή υπάρχει ελπίδα και λατινιστί Dum spiro spero. Δίχως ελπίδα πεθαίνουμε, και όχι μόνο μεταφορικά. Πιστεύω στην προσωρινότητα των πάντων και ίσως αυτό να είναι ένα είδος αισιοδοξίας ανάλογα βέβαια με τους καιρούς και τις καταστάσεις.

Και εν όψει ενός χειμώνα που σύντομα θα έλθει;  Σας αρέσει σαν εποχή, είναι πιο δημιουργική από το μακρύ, ζεστό, ράθυμο καλοκαίρι;

Νομίζω αυτό είναι προφανές από όσα ήδη ανέφερα.

Κλείνοντας, ετοιμάζετε κάτι καινούργιο;

Κάτι μάλλον κυοφορείται.

Γεννημένη στη Θεσσαλονίκη η Λιλή Μαυροκεφάλου πέρασε τα παιδικά κι εφηβικά της χρόνια στη Μακεδονία. Αργότερα εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου σπούδασε Αγγλική Φιλολογία και Ιστορία-Αρχαιολογία. Τα τελευταία χρόνια ζει στην Αίγινα, όπου ίδρυσε την Ομάδα Προσέγγισης Αρχαιοελληνικής Τραγωδίας.

Εργάστηκε ως καθηγήτρια στη Μέση Εκπαίδευση και στον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού. Επίσης ως εθελόντρια στην Κιβωτό του Κόσμου και στην Κίνηση «Απελάστε το Ρατσισμό». Έργα της: «Άγης» (ιστορικό μυθιστόρημα, 1977, εκδ. Κέδρος), «Κλεοµένης» (ιστορικό μυθιστόρημα, 1981, εκδ. Κέδρος, Βραβείο Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών), «Το άλλο» (μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας, 1986, εκδ. Κέδρος), «Δύο στον καθρέφτη» (κοινωνικό μυθιστόρημα, 1994, εκδ. Λιβάνη), «Της φωτιάς και της ερημιάς» (ιστορικό μυθιστόρημα, 1997, εκδ. Λιβάνη), «Το πιο όμορφο ταξίδι» (παιδικό μυθιστόρημα, 1997, εκδ. Άγκυρα, Βραβείο Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς), «Μέρες καυτού καλοκαιριού» (κοινωνικό μυθιστόρημα, 2001, εκδ. Άγκυρα), «Bίος και πολιτεία του Γερακάρη Λιµπεράκη» (ιστορικό μυθιστόρημα, 2003, εκδ. Κέδρος), «Περιπέτεια στο νησί του Οδυσσέα» (παιδικό μυθιστόρημα, 2007, εκδ. Άγκυρα), «Μυστικός Κρίκος» (κοινωνικό μυθιστόρημα, 2021, εκδ. Κομνηνός), «Ατλαντίδα Μαινόμενη» (μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας, 2022, εκδ. Πηγή).

Στην παρούσα συνέντευξη μας μίλησε για το νέο της μυθιστόρημα με τίτλο «Φωνές».

έσσερις γενιές. Και οι ιστορίες τους να αντικατοπτρίζουν κομβικά σημεία της νεότερης ιστορικής και κοινωνικής διαδρομής μας: Μικρασιατική Καταστροφή και προσφυγιά, Κατοχή και αντίσταση, Εμφύλιος και δικτατορία, «δανεική» ευημερία και πολύπλευρη κατάρρευση. Η εκρηκτική Mικρασιάτισσα Ειδοθέα, η πρωτόγονη Μαριγώ, η επιφυλακτική Ηλέκτρα, ο στρυφνός μα ονειροπόλος Θοδωρής, η εφτάψυχη Φοίβη, ο φιλοσοφημένος Στέλιος, η ακτιβίστρια Αναστασία και ο ασκητικός Θεόδωρος καταθέτουν το λιθαράκι τους στο μυστήριο της ανθρώπινης ύπαρξης και του ιστορικού γίγνεσθαι. Και στη χρεοκοπημένη πατρίδα η ελπίδα, επιτέλους, αγανακτεί, σηκώνει κεφάλι και μαρσάρει.

Το βιβλίο σας περιέχει αρκετά στοιχεία για την Ιστορία της Ελλάδας κατά τον εικοστό αιώνα. Θα ήθελα να μας πείτε δυο λόγια σχετικά με τις πηγές σας και αν διαβάσατε ή ανατρέξατε σε κάποια βιβλία προκειμένου να συγγράψετε το εν λόγω πόνημα.

Τα σχετικώς πρόσφατα γεγονότα του βιβλίου έχουν αφήσει ανεξίτηλα σημάδια στις προηγούμενες γενιές, ορατά ακόμη και στη γενιά μας, και έχουν προκαλέσει εντονότατες αντιπαραθέσεις εκ μέρους ιστορικών, αλλά και του κοινού, με βάση κυρίως ιδεολογικά κριτήρια. Αφιέρωσα λοιπόν πολύ χρόνο και αξιοποίησα διαφορετικές πηγές για να είναι η αφήγησή μου όσο πιο αντικειμενική. Ενδεικτικά αναφέρω: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους Εκδοτικής Αθηνών και Κ. Παπαρρηγόπουλου/ Ιστορία της Νεώτερης Ελλάδας και Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας Τ. Βουρνά/ Δακρυσμένη Μικρασία Τζανακάρη/ Φωτιά και Τσεκούρι Αβέρωφ/ Ελληνική Αντίσταση Ενεπεπεκίδη/ Τετράδια Ημερολογίων Θεοτοκά/ Το Δικό μας Αίμα Ιωάννου/ Salonica, City of Ghosts και η Ελλάδα του Χίτλερ Μαζάουερ/ Ελευθέριος Βενιζέλος, Αρχείον Π. Δέλτα/ Ο Χαμένος Παράδεισος Μιλτον Γκάιλς/ Άρης, Αρχηγός Ανταρτών Χαριτόπουλου/ Μαύρη Βίβλος Οικουμενικού πατριαρχείου διωγμών/ Μαρτυρίες Μικρασιατικής Καταστροφής Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών κ.λ.π.

Επίσης, απομνημονεύματα, άρθρα εφημερίδων, πληροφορίες κ.λ.π. Διαδικτύου.

Το βιβλίο σας περιέχει καθόλου αυτοβιογραφικά στοιχεία ή μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων;

Περιέχει αρκετά αυτοβιογραφικά στοιχεία όπως και μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων

Θα μας πείτε την άποψή σας σχετικά με το ποιος φταίει τελικά για τη Μικρασιατική Καταστροφή, στην οποία αναφέρεστε εκτενώς στο βιβλίο σας.

Το ποιος, επιτρέψτε με, να το αντικαταστήσω με το τι, επειδή τα ιστορικά πρόσωπα και οι εκάστοτε συνθήκες βρίσκονται σε στενή αλληλεξάρτηση, με τις συνθήκες νομίζω να παίζουν καταλυτικό ρόλο στην έκβαση των γεγονότων. Πολλοί λοιπόν παράγοντες -ως αλληλοτροφοδοτούμενες αλυσιδωτές αντιδράσεις- οδήγησαν στη Μικρασιατική Καταστροφή. 1. Ο εθνικός διχασμός με τους βενιζελικούς και αντιβενιζελικούς (βασιλόφρονες) να υπονομεύουν την ενότητα του έθνους και επομένως τη δύναμή του. 2. Η εκλογική ήττα του Βενιζέλου με αντιπολιτευτικό σύνθημα την επιστροφή των στρατευμένων στην πατρίδα και η παλινόρθωση του εξόριστου γερμανόφιλου βασιλιά Κωνσταντίνου η οποία δυσαρέστησε σφόδρα τους συμμάχους Αγγλογάλλους. 3. Η παράλογη προώθηση, υπό τη νέα ηγεσία, του ελληνικού στρατού στα μικρασιατικά ενδότερα, αντί της απόσυρσης, με αρχηγούς άπειρους και με έλλειψη μέσων για το εγχείρημα. 4. Η ανάδειξη του Κεμάλ Ατατούρκ, η καιροσκοπική στροφή των συμμάχων προς αυτόν, η συντριπτική ήττα των Ελλήνων στον Σαγγάριο ποταμό.

Πολύ πιθανόν, αν δεν παραμεριζόταν ο Βενιζέλος, η ιστορία να ακολουθούσε άλλο δρόμο και το όραμα της Μεγάλης Ελλάδας να μη θαβόταν οριστικά.

Γιατί επιλέξατε να δομήσετε το βιβλίο σας πάνω σε πολλές διαφορετικές φωνές, αντί για μία μόνο οπτική ενός πρωταγωνιστή; Ξεχωρίζετε κάποια από αυτές τις φωνές;

Η πολυφωνία φωτίζει την αφήγηση από πολλές και διαφορετικές οπτικές γωνίες αναδεικνύοντας και κάποιες που αλλιώς θα παρέμεναν στο σκοτάδι. Οι πολλές λοιπόν φωνές ─ αλληλοσυγκρουόμενες, βροντερές ή ψιθυριστές ─ συνθέτουν πιστεύω έναν κόσμο σε συνεχή ροή, με αντιθέσεις, αντιφάσεις, εναλλαγές, ένα κόσμο ζωντανό και παλλόμενο και όχι μαρμαρωμένο.

Από όλους τους τόσο διαφορετικούς χαρακτήρες που οικοδομήσατε για το βιβλίο σας, υπάρχει κάποιος από αυτούς που να είχε ως πρότυπο ένα αληθινό χαρακτήρα που να έχετε συναντήσει ή κάποιον δικό σας άνθρωπο;

Αρκετοί αν όχι οι περισσότεροι χαρακτήρες έχουν ως αφετηρία οικείους μου.

Συγγραφέας του βιβλίου «Φωνές» – Εκδόσεις Κέδρος

Μνήμη και φαντασία αλληλοτροφοδοτούνται στο μυθιστόρημα της Λίλης Μαυροκεφάλου και οι «Φωνές» των ηρώων της που εκπροσωπούν τέσσερις γενιές φθάνουν σ’ εμάς δυνατές μεταφέροντας τις μικρές κραυγές τους «καθώς λαχανιάζουν κι αγωνιούν, απελπίζονται κι ελπίζουν, πενθούν, γελούν και παλεύουν σε όποια «μαρμαρένια αλώνια» έτυχε να βρεθούν». Ακολουθώντας τα βήματά τους από σελίδα σε σελίδα και από κεφάλαιο σε κεφάλαιο νιώθουμε πως συγχρόνως ξεφυλλίζουμε την νεότερη ελληνική Ιστορία και προσεγγίζουμε τη Μικρασιατική Καταστροφή, την Κατοχή, τον Εμφύλιο, τη δικτατορία. Πόσο πιστή είναι, όμως, η συγγραφέας στην επίσημη Ιστορία; Όπως λέει στο Vivlio-life «Κάθε άλλο παρά «πιστή» είμαι. Αντίθετα απολαμβάνω να ξετρυπώνω τα κρυμμένα ή αμφιλεγόμενα κομμάτια της ιστορίας, να συγκρίνω, να κρίνω, να συνδυάζω ώστε να σχηματίζω τη δική μου άποψη όσο πιο κοντά στην αλήθεια γίνεται».

• Τέσσερις γενιές πρωταγωνιστούν στην ιστορία σας. Ήρωες, στα πρόσωπα των οποίων κάποιοι αναγνωρίζουν τον εαυτό τους. Κάποιοι άλλοι νιώθουν πως κάτι από τα βιώματα που αφηγείστε τόσο παραστατικά άκουσαν από τη μητέρα ή τον παππού τους. Είναι, λοιπόν, βιωματικές οι «Φωνές» σας και σε ποιο βαθμό αποτελούνται από αναμνήσεις δικών σας ανθρώπων;
  Τα βιώματά μου και οι αφηγήσεις δικών μου ανθρώπων είναι το πρόπλασμα για τους ήρωες του βιβλίου. Στη συνέχεια αποδεσμεύονται, αποκτούν αυθυπαρξία και κινούνται ελεύθερα με όχημα τη φαντασία μου και ─γιατί όχι;─ τη βούλησή μου. Οπότε μνήμη και φαντασία αλληλοτροφοδοτούνται. Κάποια πρόσωπα ωστόσο είναι τελείως φανταστικά, αλλά ποιος θα μπορούσε να βεβαιώσει ότι είναι κι ανύπαρκτα;
• Οι «Φωνές», πάντως, φθάνουν δυνατές στ’ αυτιά μας και άλλοτε μας συγκινούν, άλλοτε μας θυμώνουν και άλλοτε προκαλούν το χαμόγελό μας. Τι θέλετε να κρατήσουμε, όμως, από αυτά που… φωνάζουν οι ήρωές σας;
  Θα ήθελα να κρατήσετε αυτό που κι εγώ ακούω: την μεγάλη, πανανθρώπινη κι αιώνια κραυγή που συνθέτουν οι μικρές κραυγές των ηρώων μου καθώς λαχανιάζουν κι αγωνιούν, απελπίζονται κι ελπίζουν, πενθούν, γελούν και παλεύουν σε όποια «μαρμαρένια αλώνια» έτυχε να βρεθούν. Και κάτι ακόμη. Μες στο πανδαιμόνιο των κραυγών να αναγνωρίσετε τη δική σας κραυγή. Και έτσι να νιώσετε πως ο καθένας μας και οι «άλλοι» στην ουσία είμαστε ένα.
• Καθώς ακολουθούμε τα βήματά τους στο διάβα του χρόνου, νιώθουμε πως συγχρόνως ξεφυλλίζουμε την νεότερη ελληνική Ιστορία. Μικρασιατική Καταστροφή και προσφυγιά, Κατοχή και αντίσταση, Εμφύλιος και δικτατορία. Η προσέγγιση αυτών των κεφαλαίων της Ιστορίας μας ήταν ένας λόγος να γράψετε το βιβλίο σας;
  Όχι. Το ιστορικό στοιχείο στο βιβλίο προέκυψε δευτερογενώς εφ’ όσον οι ήρωές μου βρίσκονται στο έλεος της ιστορίας. Η ζωή κάποιων ανατρέπεται τελείως και άλλων ακολουθεί απρόβλεπτη πορεία καθώς τους συμπαρασύρει το ορμητικό ποτάμι της ιστορίας..
• Μια προσέγγιση, όμως, που αποκτά ένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν εξαρχής γνωρίζει ο αναγνώστης πως έχετε σπουδάσει μεταξύ άλλων και Ιστορία – Αρχαιολογία. Είστε «πιστή» στην επίσημη Ιστορία που διδαχτήκαμε ή καταθέτετε τη δική σας οπτική στα γεγονότα που μας σημάδεψαν ως λαό;
  Κάθε άλλο παρά «πιστή» είμαι. Αντίθετα απολαμβάνω να ξετρυπώνω τα κρυμμένα ή αμφιλεγόμενα κομμάτια της ιστορίας, να συγκρίνω, να κρίνω, να συνδυάζω ώστε να σχηματίζω τη δική μου άποψη όσο πιο κοντά στην αλήθεια γίνεται.
• Ποια από τις παραπάνω ιστορικές περιόδους «σκαλίσατε» λίγο παραπάνω με έρευνα και αναζήτηση πληροφοριών ως καθηγήτρια Μέσης Εκπαίδευσης, κυρίως όμως, ως Ιστορικός;
  «Σκάλισα», κυρίως ως συγγραφέας, ώστε το ιστορικό πλαίσιο να έχει γερές βάσεις, μακριά από σκοπιμότητες, προκαταλήψεις και κλισέ. Η ιστορική μου έρευνα επικεντρώνεται σε πτυχές της ιστορίας που δεν είναι πολύ γνωστές ή είναι αμφιλεγόμενες.. Στις «Φωνές» με απασχόλησε πολύ ο εμφύλιος. Όσο για την Εκπαίδευση, στην μάλλον σύντομη θητεία μου, δίδασκα Αγγλική Γλώσσα και Φιλολογία. (δεύτερο πτυχίο)
• Φοίβη. Δείχνετε να έχετε μια ιδιαίτερη σχέση με την ηρωίδα που πρώτη γνωρίζουμε τον Νοέμβρη του 1973. Με πόσα στοιχεία δικά σας χτίσατε αυτό τον χαρακτήρα;
  Πραγματικά με την Φοίβη έχω αρκετά κοινά στοιχεία όπως τουλάχιστον εγώ η ίδια αντιλαμβάνομαι τον εαυτό μου. Επίσης η Φοίβη έχει και κάποια δανεικά στοιχεία από το στενό μου περιβάλλον που έχουν αφήσει επάνω μου βαθύ συγκινησιακό αποτύπωμα.
• Ειδοθέα. «Δεν ήταν γραφτό να σεργιανίσει στην προκυμαία της Σμύρνης, ντυμένη με την τελευταία λέξη της παριζιάνικης μόδας…» Εκρηκτική την χαρακτηρίζετε. Τι είναι αυτό που την κάνει τόσο έντονη προσωπικότητα;
  Η Ειδοθέα, η Μικρασιάτισσα γιαγιά της Φοίβης, είναι αυθόρμητη, πληθωρική, δοτική, γεμάτη ζωτική ενέργεια. Εύκολα οργίζεται και μπήγει τις φωνές, εύκολα ενθουσιάζεται και ξεσπά σε γέλια, εύκολα ξανοίγεται σε κουβέντες κι εκμυστηρεύσεις. Μια «πρωτόγονη» είναι ανάμεσα σε «καθωσπρέπει».
• Ηλέκτρα και Θοδωρής είναι τα πρόσωπα που συμπληρώνουν τις τέσσερις γενιές. Ποιο από τα δυο θα παίξει τον πιο σημαντικό ρόλο στην πλοκή;
  Ο Θοδωρής, ο δισέγγονος της Ειδοθέας, με τον οποίο κλείνει το βιβλίο. Ανήσυχος έφηβος στην δεκαετία του 1990 της «δανεικής» ευμάρειας και της απότομης εισβολής ξένων προτύπων σε μια κοινωνία συντηρητική και παραδοσιακή, βυθίζεται στην κόλαση των ναρκωτικών. Ο ξεπεσμός του προοικονομεί την χρεωκοπία και τον ξεπεσμό της πατρίδας μας, ενώ η λύτρωσή του και η ανάδειξή του σε επιτυχημένο βιοκαλλιεργητή, με δράση κοινωνική και ανθρωπιστική, υπονοεί την ελπίδα για καλύτερες μέρες και ίσως μια αναγέννηση.
• Το τελευταίο κεφάλαιο του μυθιστορήματός σας έχει τον τίτλο “Ποδηλάτες και πεζοπόροι”. Θέλετε να μας πείτε ποιοι είναι και ποια η σχέση τους με τους κεντρικούς σας ήρωες;
  «Οι ποδηλάτες και πεζοπόροι» είναι μια συντροφιά ανήσυχων και μάλλον «περιθωριακών» νέων που αναζητούν πολύ περισσότερα από την απλή επιβίωση. Αναζητούν περηφάνια, ουσιαστική ελευθερία, αξιοπρέπεια. Όραμα και νόημα ζωής. Ανακαλύπτουν τον Θοδωρή, διαισθάνονται ότι αυτός μπορεί να τους εμπνεύσει. Του ζητάνε να γίνει μπροστάρης τους για μια νέα αρχή και νέα εποχή. Για ένα κίνημα αναγέννησης ίσως. Θα δεχτεί;
• Μια όμορφη έκπληξη μας περιμένει στο βιογραφικό σας. Στην Αίγινα όπου ζείτε τα τελευταία χρόνια, ιδρύσατε την Ομάδα Προσέγγισης Αρχαιοελληνικής Τραγωδίας. Με ενδιαφέρον περιμένουμε να μας μιλήσετε γι αυτήν.
  Χαίρομαι που την χαρακτηρίζετε όμορφη και ενδιαφέρουσα έκπληξη.. Μόνο στην ωριμότητά μου ωστόσο με συγκλόνισαν οι αλήθειες της αρχαιοελληνικής τραγωδίας. Περικλείουν την ουσία της αρχαιοελληνικής κοσμοθεωρίας και αποκαλύπτουν τη ρίζα του Κακού και της δυστυχίας στον κόσμο μας και στην προσωπική μας ζωή. Θέλησα να μοιραστώ και με άλλους αυτήν την αποκαλυπτική ενασχόλησή μου με την τραγωδία. Έτσι δημιουργήθηκε η ομάδα. Ποιες είναι λοιπόν αυτές οι ανίκητες αλήθειες; Τρεις αρχέγονες δυνάμεις πυροδοτούνται από την ανθρώπινη αφροσύνη. Η Ύβρις, η υπέρμετρη αλαζονεία, που, καταπατά τους φυσικούς ή θείους νόμους. Η Ύβρις γεννά την Άτη, δηλαδή την νοητική σύγχυση που οδηγεί σε συνεχείς συμφορές.. Ακολουθεί η Νέμεσις, η σκληρή απόδοση δικαιοσύνης που μέσα από την καταστροφή επιφέρει την κάθαρση και την αποκατάσταση της ισορροπίας. Η εποχή μας είναι η κατ’ εξοχήν εποχή της Ύβρεως. Η Νέμεσις, με τις πολλές μορφές της, χτυπάει αλύπητα τον παρανοϊκό κόσμο μας. Το «μέτρον» και το «γνώθι σαυτόν» όσο παραγκωνισμένα είναι, άλλο τόσο θα ήταν σωτήρια.
• Λίγα λόγια για το βιβλίο
  Τέσσερις γενιές. Και οι ιστορίες τους να αντικατοπτρίζουν κομβικά σημεία της νεότερης ιστορικής και κοινωνικής διαδρομής μας: Μικρασιατική Καταστροφή και προσφυγιά, Κατοχή και αντίσταση, Εμφύλιος και» δικτατορία, «δανεική» ευημερία και πολύπλευρη κατάρρευση.
  Η εκρηκτική Μικρασιάτισσα Ειδοθέα, η πρωτόγονη Μαριγώ, η επιφυλακτική Ηλέκτρα, ο στρυφνός μα ονειροπόλος Θοδωρής, η εφτάψυχη Φοίβη, ο φιλοσοφημένος Στέλιος, η ακτιβίστρια Αναστασία και ο ασκητικός Θεόδωρος καταθέτουν το λιθαράκι τους στο μυστήριο της ανθρώπινης ύπαρξης και του ιστορικού γίγνεσθαι.
  Και στη χρεοκοπημένη πατρίδα η ελπίδα, επιτέλους, αγανακτεί, σηκώνει κεφάλι και μαρσάρει.
• Βιογραφικό
  Γεννημένη στη Θεσσαλονίκη η Λιλή Καλούτσα – Μαυροκεφάλου πέρασε τα παιδικά κι εφηβικά της χρόνια στη Μακεδονία. Αργότερα εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου σπούδασε Αγγλική Φιλολογία και Ιστορία-Αρχαιολογία. Τα τελευταία χρόνια ζει στην Αίγινα, όπου ίδρυσε την Ομάδα Προσέγγισης Αρχαιοελληνικής Τραγωδίας. Εργάστηκε ως καθηγήτρια στη Μέση Εκπαίδευση και στον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού. Επίσης ως εθελόντρια στην Κιβωτό του Κόσμου και στην Κίνηση «Απελάστε το Ρατσισμό». Στον χώρο της λογοτεχνίας εμφανίστηκε το 1977 με το ιστορικό μυθιστόρημα για νέους Άγης. Έχει βραβευτεί από την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών και τη Γυναικεία
  Λογοτεχνική Συντροφιά.